Category: reflection

Lamay, Ramay

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-12 ng Setyembre 2023
Larawan kuha ni G. Cristian Pasion, Bihilya ng Pasko ng Pagkabuhay 2022, Pambansang

Noong bata ako buong akala ko ang paglalamay at pakikiramay ay iisa. Alalaong-baga, kapag may lamayan, mayroong namatay at paraan iyon ng pakikiramay. E hindi pala ganun!

Sa aking pagtanda at pagkamulat sa wika, higit sa lahat sa buhay na palaging kaakibat pagkamulat din sa kamatayan, napagtanto ko na bagaman magkaiba ang lamay at ramay, malalim at matalik ang ugnayan ng dalawang kataga.

Ang paglalamay ay pagpupuyat, tulad ng pagsusunog ng kilay o pag-aaral sa gabi. Maari din itong hindi pagtulog sa magdamag upang matapos ang isang proyekto at gawain. Naglalamay din bilang bahagi ng gampanin at tungkulin tulad ng mga nagtatrabaho ng pang-gabi o graveyard shift gaya ng mga pulis, mamamahayag, drayber, mga viajero at mga nasa call center.

Maraming pagkakataon sa paglalamay ikaw ay may kasamang nagpupuyat upang tulungan na tapusin ang gawain o gampanan ang tungkulin. Sa paglalamay, palaging mayroong kasama upang tulungan tayong malampasan ano mang pagsubok na pinagdaraanan. Doon nagsasalapungan ang dalawang kataga ng lamay at ramay: sa gitna ng kadiliman ng gabi, mayroong maasahang kasamang nakikibahagi at nakikiisa sa pagdurusan at hirap na pinagdaraanan.

Larawan kuha ni G. Jay Javier, Tayabas, Quezon, 13 Agosto 2023.

Napakaganda ng larawang sinasaad ng lamay at ramay – ang kadiliman ng gabi. Sa bibliya, ang gabi at kadiliman ay sumasagisag sa kapangyarihan ng kasamaan.

Ipinanganak si Jesus sa pinakamadilim na gabi ng buong taon, mula Disyembre 23 hanggang 25. Malinaw na pagpapahayag ito ng pakikiramay ng Diyos sa kadiliman ng ating buhay. Doon siya palaging dumarating kung tutuusin.

Huwag nating pag-alinlanganan katotohanang ito na muli nating natunghayan noong Huling Hapunan ng Panginoon na naganap sa pagtatakip-silim ng Huwebes Santo. Kinagabihan si Jesus ay nanalangin sa halamanan ng Getsemani ngunit tinulugan ng tatlong malalapit na mga alagad. Huli na ang lahat nang sila ay magising nang dumating si Judas Iskariote, isa sa kanilang mga kasamahan na nagkanulo kay Jesus sa kadiliman ng gabi.

Anong saklap na walang karamay si Jesus sa paglalamay na iyon na nagpatuloy sa kanyang paglilitis sa Sanhedrin kung saan naman tatlong ulit siyang tinatwa ni Simon Pedro habang nasa labas ng tahahan ng punong pari. Kaya nga kung sakali man tayo ay nasa napakadilim na yugto ng buhay at tila nag-iisa, alalahaning si Jesus ay ating kapiling, nakikiramay sa atin dahil siya ang naunang nakaranas na maglamay ng walang karamay! Kanya itong binago at tiniyak na hindi na mauulit kanino man upang siya ay makaramay sa bawat lamay ng ating buhay nang siya ay muling mabuhay, nagtagumpay sa kamatayan at kasamaan sa gitna rin ng kadiliman ng gabi.

larawan kuha ni G. Cristian Pasion, Bihilya ng Pasko ng Pagkabuhay 2021.

Kamakailan ay dumadalas aking pagmimisa sa mga lamayan ng mga yumaong mga kamag-anak at kaibigan. Noon pa man lagi nang nasasambit ng mga kaibigan bakit nga ba hindi tayo magkita-kita habang buhay pa kesa naman doon na lamang palagi nabubuo pamilya at barkada sa lamayan ng namamatay?

Tama rin naman kanilang bukambibig sa mga lamayan. Ano pa ang saysay ng pagsasama-sama gayong nawala na at pumanaw ang mahal sa buhay?

Ngunit kamakailan ay napagnilayan ko rin na tama lamang na magkita-kita tayo sa mga lamayan upang ipahayag ating pakikiramay dahil naroon tayo hindi lamang upang makidalamhati kungdi magpuri at magpasalamat din sa isang yumao. Wika nga ng marami, lamay lamang ang hindi ipinangungumbida kasi doon masusukat tunay na kabutihan ng isang tao sa kanyang pagpanaw: kung marami ang naglamay at nakiramay, ibig sabihin, mabuti siyang tao, mapakisama, laging karamay noong nabubuhay pa.

Napagtanto ko ito sa nakakatawang pagkakataon; kundangan kasi, bilang mula sa mga sinaunang panahon, para sa akin ang pakikiramay ay dapat seryoso. Malungkot nga dapat at nakikidalamhati. Hirap na hirap ako noong matanggap ang picture taking sa lamayan! Iskandalo kung baga sa akin ang magpose at picture-taking sa lamayan, lalo na sa tabi ng labi ng yumao. Paano ka namang ngingiti e mayroong ngang patay at namatayan?

Larawan kyha ng may akda, 2018.

Nakatutuwang isipin kung paanong itinuro sa akin ng teknolohiya ang malalim na kahulugan ng pakikiramay sa paglalamay. Na ito ay higit sa lahat pagdiriwang ng buhay, pagpupugay at pasasalamat sa magandang samahan na ating tinitiyak na magpapatuloy pumanaw man ating kaibigan at kamag-anakan. Ang ating pakikiramay ay hindi lamang pagpadarama ng pakikiisa sa dalamhati kungdi pagtiyak ng pagkakaisang ito sa pagmamahal, pasasalamat at pag-alala tuwina sa isang pumanaw at kanilang mga naulila.

Mainam pa rin makadaupang-palad mga kamag-anak at kaibigan habang nabubuhay ngunit hindi pa rin huli ang lahat na sakali man dala ng maraming kadahilanan tayo ay makiramay tuwing mayroon lamay dahil ang totoo’y buhay pa rin ating ipinagdiriwang. Ito ang dahilan kaya ating tawag sa pumapanaw ay hindi namatay kungdi sumakabilang buhay. Balang araw siya ring ating hantungang lahat kung saan ang lamay at ramay ay iisang katotohanan na lamang na kung tawagi’y, pag-ibig.

Photo by Pixabay on Pexels.com

That precious, sweet “Yes”

The Lord Is My Chef Daily Recipe for the Soul by Fr. Nicanor F. Lalog II
Tuesday, Memorial of the Queenship of Mary, 22 August 2023
Isaiah 9:1-6   ><}}}}*> + ><}}}}*> + ><}}}}*>   Luke 1:26-30
Photo by author, St. Scholastica Spirituality Center, Baguio City, 22 August 2023.

YES. Perhaps the most sweetest word we all wish to hear but also the most difficult word for us to say. We want others always saying “yes” to our requests and questions but we are so afraid, so hesitant telling it to others. Very often, we hide our “yes” in cloudy expressions like maybe, will try, or simply not say it all. Especially with God.

How funny that every vocation story of any priest and religious started with that simple “yes” – a “yes, Lord”! Or, “opo, Panginoon, susunod ako”!

Mary said, “Behold, I am the handmaid of the Lord. May it be done to me according to your word.” Then the angel departed from her.

Luke 1:38

How amazing that such a very simple word of three letters – yes – could be so powerful enough to change one’s life. Even history. And how could such a very short word with just one syllable be so difficult to say!

With every yes in life we hear, it becomes so sweet because we are affirmed. We feel valuable and precious when people say “yes” to us. However, we are very cautious in saying “yes” to others, especially to God and in the name or presence of God because when we say that “yes”, it becomes our very life.

Every “yes” becomes a commitment, a vow, a promise to keep. Not only for us priests and religious but everybody, especially husband and wife saying yes on their wedding day; doctors, lawyers and other professionals saying yes to uphold life, justice and freedom; children saying yes to obey their parents and teachers; everybody has to say a yes in different ways every day everywhere in many occasions and situations. Many times it looks so simple, sometimes it could mean life and death.

Photo by author, St. Scholastica Spirituality Center, Baguio City, 22 August 2023.

Every yes is precious and sweet because it is the beginning of love. That is why we need to affirm and stand with that yes day in, day out in our lives.

Like Mary, her “yes” to God did not happen just once but everyday in her life, reaching its highest point at the Cross when her Son Jesus Christ died. She must have had the most painful yet bittersweet yes too when she held Christ’s lifeless Body immortalized in Michaelangelo’s La Pieta.

But it was Mary’s yes that brought us Christmas and Easter, leading to Pentecost in the birth of our Church, and led her to heaven. That is why, we celebrate her Queenship today, a week after her Assumption.

O most Blessed Virgin Mary,
our Mother and Queen,
help us to say yes like you to God,
not once but every day in our lives;
pray for us to remain faithful in our yes
to him through our loved ones,
through his people and flock;
pray for us to keep our yes to God
simple like yours, trusting him always
even if our yes would lead us to the Cross
so that our yes would bring us also
to his presence in heaven.
Amen.
Photo by author, St.

Masama magreklamo, pananalangin ang dumaing

Lawiswis Ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-7 ng Agosto 2023
Larawan kuha ng may-akda, takipsilim sa Tagaytay, ika-8 ng Pebrero 2023.

Madalas maitanong sa akin ng mga tao kung kasalanan daw ba, o masama, ang magreklamo sa Diyos? Bago sila sagutin, lagi kong hiling na liwanagin muna kung sila ba ay nagrereklamo o dumaraing sa Diyos?

Malaki pagkakaiba ng dalawang salitang ito na tila magkapareho lalo na kung ating uugatin ang kanilang pinagmulang wika na Latin, Pranses, Kastila at Inggles. Marahil dahil sa pagsasalin-salin ng mga salitang reklamo at daing, naiba kanilang kahulugan kaya mahalaga nating maunawaan upang makatulong sa ating wastong pakikipag-ugnayan sa isa’t-isa at sa Panginoong Diyos.

Hindi po ako dalubhasa sa linguistika o pag-aaral ng mga wika ngunit ibig ko na pagnilayan ang pagkakaiba ng reklamo at daing mula sa kanilang pinagmumulan o pinagbubuhatan. Ang reklamo ay mula sa isipan habang ang daing ay buhat sa puso at kaibuturan ng kalooban. Sa pagkakaibang ito ng kanilang pinagmumulan natin makikita kanilang kasamaan at kabutihan.

Larawan kuha ng may-akda mula sa Jordan tanawin ang ilang ng Israel noong Mayo 2019.

Masama ang pagrereklamo dahil ito ay sinasadya o wilfull sa Inggles. Mayroong malisya at masamang paglalayon bunsod ng maling pag-gamit ng kaisipan o intellect na kung saan pinangingibabawan ito ng kasamaan.

Sa pagrereklamo, mayroong pagpaplano at pag-aaral sa paglalahad ng hangad na hindi lamang maaksiyunan at solusyunan ang hinaharap na suliranin o katayuan kungdi maungkat pa ang ibang mga isyu ng nagrereklamo. Katulad lamang ito noong tayo ay mga bata pa na bubulung- bulong kapag masama ang loob kung nauutusan.

Sa pagrereklamo, naroon ang isang proseso ng kaisipan at hindi lamang bunga ng emosyon o damdamin na kapag naibulalas na ay tapos na. Naroon palagi ang paghahanap ng butas at kung anu-ano pang mga bagay na maaring isisi at ipula saan man at kanino man.

Kitang-kita ito sa karanasan ng mga Israelita doon sa ilang matapos sila ay hanguin ng Diyos sa pamumuno ni Moises mula sa pagkaalipin sa Egipto. Tingnan at suriin paanong nagreklamo mga Israelita noon kay Moises nang sila ay magutom at mahirapan sa paglalakbay.

Kaya, nagreklamo na naman sila. Ang sabi nila, “Kailan pa ba tayo makatitikim ng masarap na pagkain? Mabuti pa sa Egipto! Doon, isang hingi lamang namin ay mayroon na agad isda, pipino, pakwan, sibuyas, at bawang. Dito walang makain kundi manna.

Bilang 11:4-6
Ang eskultura ng ginawang ahas na tanso ni Moises sa tikin sa lugar kung saan mismo nangyari na ngayon nasa pangangalaga ng mga Paring Franciscano sa Jordan. Larawan kuha ng may-akda, Mayo 2019.

Pagmasdan ang masakit na bahagi ng bawat reklamo, masdan paanong magsalita mga reklamador na tila wala kang nagawang mabuti para sa kanila.

Kadalasan ang problema ng mga reklamador ay hindi lamang sa ayaw na ayaw nila ng hirap at tiisin sa buhay kungdi wala din silang tiwala sa kapwa kaya naman puno sila ng pangungutya at paghahamon. Dito natin mababakas ang malalim na kasamaan ng reklamo na isang uri ng manipulasyon at pambabraso upang maimaniobra at maipilit ang sariling kagustuhan na tanda ng kawalan ng pasensiya sa buhay at ng pagtitiwala sa iba lalo na sa Diyos.

Maraming pagkakataon ang pagrereklamo ay nagiging isang panunumbat, panunukat, at paghahamon maging sa Diyos na maaring ikabunga ng hindi maganda.

Mula sa Bundok ng Hor, nagpatuloy ang mga israelita patungong Dagat ng mga Tambo upang lihisan ang Edom. Dahil dito, nainip sila sa pasikut-sikot na paglalakbay na yaon. Nagreklamo sila kay Moises, “Inialis mo ba kami sa Egipto para patayin sa ilang na ito? Walang kaming makain ni mainom! Sawa na kami sa walang kwentang pagkaing ito.” Dahil dito, sila’y pinadalhan ni Yahweh ng makamandag na ahas at sinumang matuka nito ay nmamatay.

Bilang 21:4-6
Larawan kuha ng may-akda sa Mt. St. Paul, La Trinidad, Benguet noong 2017.

Sa kabilang dako naman, hindi masama, lalong hindi rin kasalanan ang dumaing sa Diyos. Kung tutuusin ay maituturing na isang pananalangin ang ating pagdaing sa Diyos!

Bakit?

Muli, makikita natin ang pinagmumulan ng ating pagdaing na walang iba kungdi puso natin.

Maraming pagkakataon, ang ating pagdaing ay bumubukal mula sa kaibuturan ng ating sarili dahil sa matinding hirap at pagtitiis. Wala kang mapagsabihan dahil labis na ang kawalan ng pagpapahalaga sa iyo ng ilang tao na dapat sana’y kumilala sa iyong mga pagpapagal at, hindi sa anu pa mang dahilan, ay tumanaw ng utang na loob man lamang sa iyong kagandahang-loob.

Kaya naman natural at hindi mo na rin mapigilan pag-uwal mula sa puso at kalooban mga nararamdaman lalo na sama ng loob maging pagtatampo sa ilang tao. At maski sa Diyos na tila baga walang pakialam sa iyo. Pero ganoon nga ba? Hindi!

Dumaraing tayo sa Diyos kahit tila pakiwari natin malayo siya o walang pakialam dahil wala na tayong ibang matakbuhan kungdi siya na lamang. Hindi masama na tayo ay dumaing sa Diyos at ihayag pagtatampo sa kanya dahil pagiging totoo ito sa sariling nararamdaman.

Dito sa nararamdamang ito rin nakatago ang kagandahan nitong pagdaing na isang panalangin din sapagkat sa bawat hinaing, naroon ang pagsusumamo sa Poong Maykapal na siya lamang ang mayroong magagawa sa atin. Hindi magagalit ang Diyos sa atin dahil batid niya kung baga tayo ay “naglalambing” sa kanya katulad ni Moises sa ilang pagkakataon.

Hindi kaila kay Moises ang iyakan ng lahat ng sambahayan na nakatayo sa pintuan ng kani-kanilang tolda. Nagalit nang labis ang Diyos, kaya nabalisa si Moises. Itinanong ni Moises kay Yahweh, “Bakit ninyo ako isunuong sa ganitong kalaking pasanin? Bakit ninyo ako ginaganito? May nagawa ba akong laban sa inyo? Ako ba ang nagsilang sa kanila? Hindi ko sila kayang alagaang mag-isa. Napakalaki ng gawaing ito para sa akin! Kung ganito rin lamang ang gagawin ninyo sa akin, mabuti pa’y mamatay na ako ngayon din kaysa maghirap nang matagal.”

Bilang 11:10-12, 14-15
Larawan kuha ng may-akda sa may St. Catherine Monastery, Mt. Sinai, Egypt, Mayo 2019.

Tayo ma’y nakapagdrama na rin siguro ng kung ilang ulit tulad ni Moises sa Diyos ng ganito. E, pinansin ba tayo ng Diyos? Siyempre hindi! Bagamat hirap na hirap tayo ngunit, heto pa rin tayo, buhay na buhay!

Ganoon kaganda ang pagdaing – maihinga lang ay naaayos na ang lahat sa atin, gumagaan ating pasanin dahil ang totoo dama natin ang Diyos sa piling natin.

Kapag tayo dumaraing sa Diyos, doon niya tayo tiyak dinirinig dahil doon tayo pinakamalapit sa kanya kay Kristo Jesus doon sa Krus. Tuwing tayo ay batbat ng hirap at sakit lalo na sa mga pula at reklamo ng mga taong tinutulungan at kinakalinga natin, doon tayo nakabayubay sa krus kasama si Jesus at katulad ni Jesus.

Kapag wala tayong narinig kungdi reklamo ng maraming tao sa kabila ng ating pagsisikap para sa kanila, doon tayo nagmamahal na tunay gaya ni Jesus.

Hindi tayo makareklamo kanino man maliban sa Diyos dahil sa ating kaibuturan, batid natin siya lang ating maaasahan. Hindi labi ang nangungusap sa atin kungdi puso at kalooban sa kapangyarihan ng Espiritung Banal gaya ng sinasaad ni San Pablo (Rom. 8:26-27).

Kayo kung ikaw ay pagod na sa bigat ng mga pasanin sa buhay, nabibingi na sa mga reklamo at patutsada ng mga “magagaling” na tao sa paligid mo, chill lang. Okey lang magbuntung-hininga tulad ni Jesus (tingnan Marcos 8:11-13) nang mapuno sa kakulitan ng mga kalaban.

Ibuhos iyong daing, pati luha, sa Diyos na tanging sa ating nakauunawa. Higit sa lahat, nagmamahal at natutuwa dahil sa kabila ng maraming reklamo ng iba, gumaganap tayo sa kanyang misyon at ipinagagawa. Amen.

Larawan kuha ng may-akda sa San Juan, La Union, ika-24 ng Hulyo 2023.

May birthday pa ba sa langit?

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-26 ng Hulyo 2023
Larawan kuha ng may-akda, takip-silim sa may Silang, Cavite noong Agosto 2020.

Sa araw na ito, ika-26 ng Hulyo ay ating pinararangalan ang mga nakatatanda sa atin bilang paggunita kina San Joaquin at Sta. Ana, mga magulang ng Mahal na Birheng Maria, Lolo at Lola ng Panginoong Jesus.

Sa aming pamilya, espesyal ito noon pa man dahil kaarawan ng aking yumaong ama na si Wilfredo na isinilang noong Hulyo 26, 1932. Pumanaw siya noong ika-17 ng Hunyo 2000, kaarawan ng aming Ina. Kaya mula noon hanggang ngayon ay parang drama ang aming buhay na magkakapatid tuwing sasapit ang mga buwan ng Hunyo at Hulyo dahil naroon ang magkahalong tuwa at lungkot sa birthday ng aming mga magulang gayon din ang pagpapanaw ni Daddy.

Dahil dalawang taon pa lamang ako na pari nang pumanaw aking ama, hindi pa ako nakapagmisa patungkol sa kanyang kaarawan tuwing ika-26 ng Hulyo. Gayun din sa aking ina. Dahil sa napakasakit niyang karanasan, hindi ko pa rin siya naipagmimisa nang patungkol sa kanyang birthday na death anniversary nga ng kanyang kabiyak ng puso at aming ama. Dangan din kasi ay mahigpit ang bilin ni Mommy nang mamatay si Daddy, hindi na siya magbe-birthday celebration.

Ang aking yumaong ama sa kanyang opisina, Bureau of Forestry, 1972.

Nakakatawang isipin, puwede nga bang hindi magbirthday dito sa lupang ibabaw? Bagaman palaging death anniversary ni Daddy ang aming pagdiriwang tuwing June 17 na birthday ni Mommy, mayroon pa rin kaming pansit o spaghetti, cake at ice cream para sa kanya!

Darating at darating ating birthday na parang kuliling ng tindero ng ice cream ngunit kapag tayo ay namatay, wala na tayong birthday celebration. Ang kamatayan natin sa lupa ang birthday natin sa langit kaya iyon ang higit nating dapat alalahanin!

Kaya sana po ay huwag ninyo masamain itong aking sasabihin: tigilan na po natin itong kalokohan at kahibangan ng pagbati ng “Happy Birthday in Heaven” sa mga yumao nating mahal na buhay.

Inaamin ko na ako man ay ilang ulit napatangay sa kamaliang ito ng pagbati ng happy birthday in heaven sa Facebook. Nguni’t simula ngayon na sana ay ika-91 kaarawang ng aking ama kung nabubuhay pa siya, hinding hindi na ako babati kanino man ng happy birthday in heaven.

Wala na pong birthday sa langit o kabilang-buhay dahil iyon ay kawalang hanggan na po.

Larawan kuha ng may-akda, Mt. St. Paul, La Trinidad, Benguet, Mayo 2017.

Noong mamatay ang aking ama sa kaarawan ng aking ina, iyon ang paliwanag ko sa kanya: ganyan po kayo kamahal ng Daddy; birthday niya sa langit, birthday po ninyo dito sa lupa.

Kaya nga ang kapistahan palagi ng mga banal ay ang petsa ng kanilang kamatayan o nang paglilipat ng kanilang labi. Bukod tangi lamang sina Jesus, Birheng Maria at San Juan Bautista ang ipinagdiriwang natin ang mga kaarawan ng pagsilang sa lupang ibabaw.

Ang kamatayan natin ang ating petsa ng pagsilang sa buhay na walang hanggan. Move on na tayo…

Sa dalawamput-limang taon ko sa pagkapari, isang bagay napansin ko na madalas ang mga petsa ng kamatayan ay sadyang makahulugan kesa petsa ng kapanganakan. Palagi mga petsa ng kamatayan ng mga mahal natin sa buhay malapit o may kinalaman sa mahalalagang petsa sa buhay natin. Sabi nga ng iba, madalas namamatay ang tao malapit sa petsa ng birthday nila.

Larawan kuha ng may-akda, Anvaya Cove sa Bataan, Mayo 2023.

Sa dati kong parokya, nagrereunion ang isang angkan tuwing araw ng Pasko, Disyembre 25 dahil iyon ang kamatayan ng kanilang Lola. Nang suriin ko, ipinanganak ang Lola nila ika-24 ng Marso! Sabi ko sa kanilang angkan ay napakaganda ng petsa ng kamatayan ng Lola nila bagamat masakit kung iisipin dahil araw iyon ng kasiyahan dapat. Nguni’t wika ko sa kanila, isinilang sa lupa inyong Lola sa bisperas ng petsa ng pagkakatawang-tao ni Jesus o Annunciation (Marso 25) habang isinilang naman Lola nila sa langit nang pumanaw siya ng ika-25 ng Disyembre. Tuwang-tuwa sila sa paliwanag ko kaya tuwing Pasko, ako ay pinamamaskuhan ng magkakamag-anak!

Pagmasdan ninyo mga lapida sa sementeryo: palagi naroon ang petsa ng kapanganakan at kamatayan. At pagkatapos ay wala nang kasunod kasi nga wala nang hanggan!

Noong wala pang social media lalo na iyang Facebook na dahilan ng pagkabobo nating mga tao dahil nga puro tayo palabas, kapag dumarating petsa ng pagsilang ng yumao nating mahal sa buhay, ang palaging sinasabi ay “nobenta’y uno na sana siya kung buhay pa ngayon” (he would have been 91 years old today had he not died).

Tingnang ninyo. Mas tumpak ang kaisipan at pananalita ng matatanda kesa sa atin ngayon. Kung araw ng kapanganakan ng yumaong mahal sa buhay, magpost na lang ng simpleng “naaalala ka pa rin namin” o “buhay kang palagi sa aking alaala” o “ikaw pa rin ang aking tanging mahal” na siyang tunay at totoo kesa “happy birthday sa langit” na isang kasinungalingan.

Inuulit ko, wala na pong birthday sa langit.

Huwag na kayong babati ng happy birthday in heaven. Ang birthday ay sa lupa lamang. Mag-level up na tayo ng pananaw, kaisipan at kamalayan katulad ng mga pumanaw na nasa kabilang buhay na. “Ang mga bagay na panlangit ang isaisip ninyo, hindi ang mga bagay na panglupa sapagkat namatay na kayo at ang inyong tunay na buhay ay natatago sa Diyos, kasama ni Kristo” (Col. 3:1-2).

Maraming salamat po at maligayang kapistahan sa mga Lolo at Lola muli!

Larawan kuha ng may-akda, takip-silim sa Bagbaguin, Sta. Maria, Bulacan, Hunyo 2020.

Ang “Ama Namin” at ang mga Ama natin

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-20 ng Hulyo, 2023
Larawan kuha ng may-akda, Pater Noster Church sa Jerusalem, Israel, Mayo 2019.

Noong batang pari pa ako sa isang parokya sa Malolos, tinanong ko mga matatanda na nagrorosaryo araw-araw, “Bakit po kayo nagmamadali sa pagdarasal at kaagad-agad kayong sumasagot hindi pa tapos unang bahagi ng Ama Namin at Aba Ginoong Maria?”

Sa mga lumaki sa probinsiya na tulad ko, alam ninyo aking tinutukoy. Iyon bang papatapos pa lamang mga salitang “sunding ang loob mo dito sa lupa para nang…” biglang sasagot yung kabilang grupo ng matatanda ng “bigyan mo kami ng kakanin sa araw-araw”.

Nagsasalakupan (merge) ang wakas at simula ng dalawang bahagi ng Ama Namin at Aba Ginoong Maria kaya madalas ay nakatatawa o nakaaaliw pakinggan. Lalo naman ang kanilang dahilan – anila, iyon daw ay upang hindi makasingit ang demonyo sa kanilang pagdarasal!

Naalala ko ang kuwentong ito nang mangyari ang paglapastangan noong isang linggo sa ating panalanging Ama Namin sa isang drag concert ng mga LGBTQ+. Sa aking pakiwari ay iyon nga ang nangyari – nasingitan tayo ng demonyo sa pamamagitan ng tanging panalanging itinuro mismo ng Panginoong Jesus sa atin na kung tawagin ay “the Lord’s Prayer.”

At huwag nating hanapin ang demonyo o kasamaan doon sa iba kungdi mismo sa ating mga sarili lalo na kaming mga pari at obispo ng Simbahan, ang tinaguriang mga ama natin. Malaki ang aming pagkukulang bilang mga pari at obispo sa nangyaring paglapastangang ito sa Ama Namin.

Pagmasdan mga pangyayari na matalinghaga rin.

Unang-unang ang nakapagtataka na gawing malaking isyu naming mga pari at ng ilang Obispo kung ano dapat ang posisyon ng mga kamay ng mga mananampalataya o layko sa pagdarasal at pag-awit ng Ama Namin sa loob ng Banal na Misa.

Bakit ito naging usapin gayong mayroon namang nakasaad sa aklat ng pagmimisa na “Ilalahad ng pari ang kanyang mga kamay at ipahahayag niya kaisa ng lahat” ang Ama Namin?

Hindi ba sapat ang nakatakda sa liturhiya at mga aklat? Kaya hindi maiwasan puna ng maraming tao sa aming mga pari na para daw wala kaming natutunan ni alam sa kabila ng maraming taon sa seminaryo. Juicecolored. Sabi nga ni Shakespeare, “much ado about nothing.”

Ikalawa ay ang nakalulungkot na naging tugon ng mga Obispo natin: sa halip na panghawakan at panindigan ang sinasaad ng alituntunin, mas pinili nilang magkaroon ng interpretasyon ng batas. Naliwanagan ba mga tao? Sa palagay ko po ay hindi. Lalo silang naguluhan dahil hanggang ngayon mayroon pa ring nagtatanong.

Hindi ko kinakalaban kapasyahan ng mga Obispo natin. Sila ang mga ama natin sa Simbahan ngunit ibig kong ihayag ang aking kabiguan na hindi nila pinanindigan ang sinasaad ng batas na pari lamang ang maglalahad ng kanyang mga kamay sa Ama Namin. Walang kulang sa batas at sakto lang. Sa ginawa ng CBCP, nadagdagan ang batas ng kanilang sariling interpretasyon na kung tutuusin din naman ay malagihay. Nagtatanong ang mga tao kung ano ang dapat, sa kanilang pahayag ay para nang sinabi nilang “bahala kayo kung ano gusto ninyo kasi wala namang sinasabi ang batas na masama ang ilahad ang mga kamay.”

Diyan ako hindi mapalagay dahil ano ang susunod na isyu? Pagpalakpak na talamak na rin sa mga pagdiriwang ng Misa na nawala na ang kasagraduhan. Para nang concert, showbiz parang That’s Entertainment! Pansinin maraming pari pati na mga choir, sakristan, lektor at eucharistic lay minister na puro pasikat ginagawa sa Misa. Natabunan at nawala na si Kristo!

Totoong walang sinasabi saan man sa mga aklat, sa mga turo at tradisyon ng Simbahan na ipinagbabawal ang paglalahad ng mga kamay ng mga layko sa pagdarasal ng Ama Namin.

Ngunit hindi rin naman nangangahulugang maari o puwede at tama na rin iyong gawin dahil simple lang sinasabi ng aklat, pari ang nakalahad ang mga kamay. Tapos.

Magtiwala tayo sa salita, sa alituntunin ng liturhiya tulad ng sinasaad sa ebanghelyo noong Linggo nang ilabas ng CBCP ang paliwanag sa naturang usapin. Kay gandang balikan ang talinghaga ng maghahasik na ukol sa kapangyarihan ng salita ng Diyos at kahalagahan ng pakikinig at pagsunod dito na nangangailangan ng pagtitiwala at kababaang-loob natin natin. Lalo namin!

Sa ganang akin, pinanghawakan at pinanindigan sana ng mga Obispo ang sinasaad sa aklat upang lalo itong mag-ugat at lumago.

Larawan kuha ni Emre Kuzu sa Pexels.com

Ikatlo, ang talinghaga at laro ng tadhana. Tingnan habang abala – at aligaga ilang mga pari at obispo na pangunahan pati paglathala na nakatakda pa sa ika-16 ng Hulyo 2023 ng kalatas sa simpleng bagay ng posisyon ng kamay ng mga tao sa pagdarasal ng Ama Namin ay saka nangyari ang drag concert.

Ang masakit sa lahat, walang diyosesis at obispo kaagad naglabas ng opisyal na pahayag sa nangyaring paglapastangan sa Ama Namin maliban makaraan ang ilang araw na lamang na pawang mga bantilawan din, kasi nga, mas pinahalagahan nila kanilang paliwanag sa posisyon ng kamay ng mga tao sa pagdarasal nito.

Pagmasdan na tayo sa simbahan ay naroon pa rin sa posisyon ng kamay ang usapin habang yaong mga lumapastangan sa Ama Namin ay nasa kanta at sayaw na? Paurong ang asenso, eka nga. Hindi nila binago ang titik pero kanilang pamamaraan ng pagdarasal ay sadyang mali at hindi tama ngunit, gahibla na lamang ng buhok ang pagkakaiba ng drag qeen na si Pura at ng mga tao na ibig ilahad ang kamay sa pagdarasal ng Ama Namin – parehong nasa larangan ng interpretasyon! Sasabihin ng iba na malayong-malayo iyon pero, paka-ingat tayo dahil baka doon mapadpad ang pagbibigay-laya sa mga tao na ilahad mga kamay sa Ama Namin. Hindi ba ito rin ay binhi na maaring lumago sa higit na malaking pagkakaligaw at pagkakamali balang araw? Gaya ng nasabi ko na, hindi magtatagal isasabatas na rin pagpalakpak sa loob ng Misa na talamak na ngang nangyayari.

Totoo na mayroong higit na mahalagang mga bagay dapat talakayin at pagnilayan kesa sa ginawang drag performance ng Ama Namin tulad ng mga palalang sitwasyon ng kawalan natin ng moralidad sa bansa tulad ng pikit-mata nating paghaya sa EJK noon, ang patuloy na paghahalal sa mga bugok at bulok na pulitiko at marami pang iba.

Subalit, gayon din sana naging pamantayan ng CBCP sa pagtalakay ng posisyon ng kamay sa pagdarasal ng Ama Namin. Ito ang mabigat sa mga lumabas na paliwanag at pagninilay na sadyang tama at magaganda: isang bahagi lang ng kuwento ating sinaysay.

Aminin natin malaking pagkukulang nating mga pari at obispo ng Simbahan bilang mga ama ng sambayanan.

Aminin natin sadyang nagkulang tayo sa ating mga tungkulin at naging abala sa maraming bagay at nakalimutan pinakamahalaga, ang Diyos mismo na hanggang ngayon siyang hangad ng lahat. Hindi pa ba tumitimo sa atin ang bigat ng tunay na isyu, ang panalanging Ama Namin na saklaw at tungkulin nating mga pari at Obispo? Malayo na nga siguro tayo sa paghahayag, pagtuturo at pagsasabuhay ng salita ng Diyos.

Bukod sa mga oras na ginugugol sa mga maliliit na bagay gaya ng posisyon ng kamay sa Ama Namin, matagal nang maraming interpretasyon mga ama natin sa Simbahan sa mga nangyayari sa ating kapaligiran. Ang mga tahasang pamumulitika sa mga nagdaang halalan na kahit mga kandidatong umaayon sa diborsiyo, abortion at contraceptives, at same sex union ay inendorso. Higit sa lahat, ang pagbubulag-bulagan ng maraming obispo at pari sa kalabisan ng ilang sa amin na namumuhay taliwas sa halimbawa ni Kristo. Marami sa aming mga pari at obispo ang hindi kapulutan ng halimbawa ng karukhaan at kababaang-loob, langong-lango sa kapangyarihan at katanyagan, malayong-malayo sa mga tao maliban sa mga makapangyarihan, mayayaman, at mababango. Wala na kaming pinag-usapan maski sa loob ng Misa kungdi kolekta, pinagandang pangalan ng pera, kwarta at salapi!

Masakit po sabihin na kung ang isang pangungusap sa Aklat ng Pagmimisa na “Ilalahad ng pari ang kanyang mga kamay at ipahahayag niya kaisa ng lahat” ang Ama Namin ay hindi natin napanghawakan at napanindigan, paano pa yaong mga salita sa Banal na Kasulatan? Sa mga bulto-bultong dokumento nagsasabing tayo ay Simbahan ng mga aba at maralita?

Suriin po natin ang lahat ng panig. Lalo na ating mga sarili ng buong kababaang-loob sa liwanag ni Kristo na ating Panginoon na siyang “daan at katotohanan at buhay”. Una siyang natatagpuan sa kanyang mga salita dahil siya nga ang Salita na naging tao na naroon palagi sa Santisimo Sakramento ng simbahan. Ito sana ang aming tingnan at pagnilayan bilang mga pari at obispo sa gitna ng mga pangyayaring paglapastangan sa Ama Namin ng isang drag concert at ang usapin ng paano dasalin panalanging itinuro ng Panginoon natin. Nasaan na nga ba si Kristo sa aming mga pari at obispo? Nagdarasal pa rin ba tayo na mga pari at obispo?

Salamat po sa pagbabasa. Kung sakaling nakatulong, pagyamanin; kung hindi naman, kalimutan at huwag na ninyong pansinin.

Graduation lessons from St. Thomas the Apostle

Quiet Storm by Fr. Nicanor F. Lalog II, 03 July 2023
Photo by olia danilevich on Pexels.com

In this season of graduations when we also celebrate today the feast of St. Thomas the Apostle, we are reminded that growth and maturity in Christian faith goes through a process too of “graduation”.

St. Thomas went through different stages in life as a disciple of Christ before finally graduating with honors as a martyr. Most of all, he is a good model for every graduating student to emulate because he is the one so famous for having “doubts” and being known as the “doubting Thomas”.

To doubt is not necessarily bad. In fact, it is a grace from God because every doubt is a step closer to wisdom and knowledge. Without doubts, we can never learn because we will never be able to verify and validate what we know if we do not doubt at all. We shall discuss this further as we reflect on the three graduation events in the life of St. Thomas the Apostle.

His first graduation happened when the Lord’s best friend, Lazarus, died.

“The Raising of Lazarus”, 1311 painting by Duccio de Buoninsegna. Photo by commons.wikimedia.org

Recall how Jesus and his Apostles were prevented from visiting Lazarus when he was seriously ill because he lived with his sisters Marth and Mary in the town of Bethany that was near Jerusalem where the Lord’s enemies were plotting to arrest and put him to death. It was too risky for Jesus to go to Bethany but, because of his love for Lazarus and his sisters, Jesus decided to take the risk to visit him.

It was St. Thomas who rallied his fellow apostles to come with the Lord to share in his death.

So then Jesus said to them clearly, “Lazarus has died. And I am glad for you that I was not there, that you may believe. Let us go to him.” So Thomas, called Didymus, said to his fellow disciples, “Let us also go to die with him.”

John 11:14-16

A good student is always a risk-taker. All graduating students since 2021 to present deserve a great commendation, a great congratulations for taking all the risks and difficulties in pursuing your studies in these four years of the pandemic. Despite the poor internet connections, the threats of viral infections and many other risks, you forged on and now you are a step closer in fulfilling your dreams.

The key here is to never be away from Jesus like St. Thomas who at that early stage had identified himself with the destiny of Christ in offering himself on the Cross. St. Thomas knew it then that nothing is easy in this life but if we are with the Lord, there is nothing we cannot overcome.

Graduation as a process or a passing through stages is also a passover, a pasch like the Passion, Death, and Resurrection of Jesus Christ. Recall the gospel the other Sunday when Jesus told his Apostles to fear no one, to be not afraid. The same thing is what St. Thomas is reminding us today: do not be afraid to learn, to commit mistakes, to doubt, to fail, to get hurt. These little deaths are all part of our process of growing and maturing, of getting better, of being achievers.

The second graduation moment of St. Thomas happened during their Last Supper when the Lord was telling them of his coming death that would lead to his Resurrection and return to the Father’s house where he would prepare a room for them.

“Where I am going you know the way.” Thomas said to him, “Master, we do not know where you are going; how can we know the way?” Jesus said to him, “I am the way and the truth and the life. No one comes to the Father except through me.”

John 14:4-6

Imagine the somber and serious mood of the Last Supper, of Jesus telling everyone of his coming pasch. Then suddenly, there was St. Thomas interjecting with a statement “we do not know where you are going” with a question, “how can we know the way?”

Notice the comedy twist? Funny indeed and truly, we could see St. Thomas in a low level of understanding but if he never dared to ask that question, we would never have that most quotable quote of the Lord of him being “the way and the truth and the life.”

Here, St. Thomas is teaching us to always ask for explanations, even from the Lord himself! As RiteMed would say in its commercials, “Huwag mahihiyang magtanong”!

Photo by Mr. Paulo Sillonar, 07 June 2023.

In telling St. Thomas – and us – that Jesus is the way and the truth and the life, the Lord is reminding us how it is forever valid that true learning is gained from our dealing and relating with persons, with people, not with things like gadgets. Or even pet animals nor plants.

As you go on your school break after your graduation, spend more time with people, with your parents, with your brothers and sisters and cousins. Or playmates. Leave your gadgets and pets behind. Go out and play, bond with people. Get real and stop those virtual realities.

Very often, the teachers we truly love or like and appreciate impact are those who have gone out of their ways to reach out to us, to relate with us. They were the teachers really deserving to be called mentors who not only taught us with so many knowledge and information and techniques but most of all, the ones who have made us experience life, the ones who have opened our minds and hearts to realities of life, showing us the relationships between the classroom and actual life.

Jesus is more than a teaching or a doctrine or a lesson. Jesus is a person we relate with, we experience life with, we live with through people he sends us in the family and in the school. And we learn most in life with them.

Do not be afraid to approach and ask them for explanations, directions, and clarifications. Google nor ChatGPT can never teach you life. St. Thomas must have learned so much from that simple table incident in their Last Supper that even if at first he doubted Christ had risen, he eventually made the boldest expression of faith in Jesus when they finally met on the eighth day of Easter, his final graduation.

Then he said to Thomas, “Put your finger here and see my hands, and bring your hand and put it into my side, and do not be unbelieving, but believe.” Thomas answered and said to him, “My Lord and my God!” Jesus said to him, “Have you come to believe because you have seen me? Blessed are those who have not seen and have believed.”

John 20:27-29
Caravaggio’s painting “The Incredulity of St. Thomas” (1602) from en.wikipedia.org.

Many times, our doubts lead us to more brighter outcome than any uncertainty we may have before like St. Thomas. If St. Thomas did not believe at all that Jesus had risen, he would have not come to the Upper Room to be with the other Apostles to meet Jesus the following Sunday. He believed, though, there were some doubts that were natural. After all, the Resurrection of Jesus was beyond normal, beyond logic. It was truly astounding.

After a long series of stages, here we find St. Thomas making the boldest and strongest expression of faith ever which we silently pray every consecration period in the Mass, “my Lord and my God.”

Dear students, be a man of prayer, be a woman of prayer.

Persevere in deepening your faith despite the many difficulties and challenges being posed today by modern culture characterized by relativism and individualism, materialism and consumerism. St. Mother Teresa said it well, “We are called to be faithful, not successful”. The recent dark days of the pandemic have shown that science will never be enough in this world, in this life. There is God. And the good news is he is not that far from us. He is the one calling us to believe even if we have not seen him. If the world says to see is to believe, that if there are no pictures it did not happen at all, Jesus is telling us today in the experience of St. Thomas that when you believe, then you shall see!

Let us imitate St. Thomas, a student who studied hard, worked harder, and prayed hardest to Jesus who never abandoned him especially in his doubts and weaknesses. May the example of St. Thomas strengthen our faith in Jesus who is our Lord and God. Amen.

Sirit na… Eat Bulaga!

Lawiswis Ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-21 ng Hunyo 2023
Larawan kuha ni G. Jim Marpa, 2018.

Nakatutuwang isipin noong araw na isa sa mga madalas naming sabihing magpipinsan at magkakalaro ay ang mga salitang “sirit na” at “bulaga”! Sirit kapag ikaw ay suko na sa palaisipan ng bugtungan habang bulaga naman ang pang-gulat lalo na sa mga sanggol at bata.

Wala na sigurong mas-shunga pa sa akin sa showbiz na hindi alam ang mga bagay-bagay na ito bunsod ng pamamaalam nina Tito, Vic, at Joey sa producer ng “Eat Bulaga” na TAPE Productions pagkaraan ng ilang linggo ding mga usap-usapan at intrigahan. Ako man ay nagtanung-tanong sa mga pamangkin at kaibigan kung ano ba iyong mga usapan sa social media tungkol sa “Eat Bulaga” at sina TVJ.

Nakatutuwa sa mga bata. Pero kung sa takbo ng mga usapan at paksa ngayon, nakakatawa at nakakaawa – pathetic ang sabi ng mga burgis – na mula pa noong katapusan ng Mayo hanggang ngayon, mula Aparri hanggang Jolo, umiikot ang buhay sa ating bansa sa “longest running noontime show” na “Eat Bulaga.”

Nakakatawa.

Hindi nakatutuwa.

At nakakaawa nga sa ating bansa, sa ating lahat.

Juice colored, wala na ba ibang mahalaga sa ating mga Pilipino kungdi mga katatawan nina TVJ at kanilang Dabarkads?

Hindi ko kinukuwestiyon kahalagahan ng paglilibang at pag-aaliw natin subalit, araw-araw na lamang mula Lunes hanggang Sabado?

Ano nga ba naging impact ng Eat Bulaga sa lipunang Pilipino maliban sa naaliw, naiyak, at pansamantalang naibsan mga paghihirap ng ilang kababayan? Marahil marami ring nabigyan ng pagkakataon lumago sa kanilang buhay nguni’t nabago ba antas ng ating tingin at pahalaga sa sarili at kapwa habang pikit-mata at nagbibingi-bingihang pinalalampas natin ilang mga eksena, karakter at pananalita alang-alang sa kasiyahan at katatawanan.

Wala po akong TV set dahil hindi naman ako mahilig manood maliban ng mga balita at dokumentaryo. Minsan-minsan ay nakakapanood ako ng “Eat Bulaga” at iba pang mga katulad na programa. Napapahanga din naman ako sa kanilang pagmumulat sa mga kababayan nating Pilipino sa ilang bagay ngunit sa tingin ko ay mas maraming hindi mabuti at kaaya-aya.

Isa sa mga hindi ko magustuhan sa mga palabas na iyan ay ang tila pinaglalaruan ang mga tao, ang kanilang kamang-mangan, karukahaan at sa maraming pagkakataon, pagkababae ng marami nating ate. Siya nga pala…

Akalain ba ninyo na noong May 31, 2023 nang kumalas mula sa TAPE ang TVJ bilang hosts ng “Eat Bulaga” matapos silang hindi payagang umere ng live, iyon din ang ika-38 taon ng pagpapakamatay ni Pepsi Paloma, May 31, 1985? Kung inyong matatandaan, inakusahan ni Pepsi Paloma sina Vic Sotto, Joey De leon at Ritchie d’Horsie ng diumano’y pang-aabuso sa kanya sa isang hotel noong June 21, 1982.

Minsan ang buhay nga naman ay mapagbiro at matalinghaga. At ganyan ang sitwasyon nitong mga noontime at iba pang variety shows, matalinghaga tulad ng tanong na kung alin ang nauna, itlog o manok?

Tama na sumusunod lamang ang telebisyon sa pintig ng mga mamamayan, sa sitwasyon ng lipunan. Alalaong-baga, sinasalamin ng telebisyon maging ng sining ang kinalalagyan nilang lipunan sa bawat panahon. Sabi ng marami, dahil sa TVJ at “Eat Bulaga” na ginaya ng maraming iba pa, nabigyan ng pagkakilala at tinig ang masang Pilipino. Tama rin naman. Hirap maka-relate noon sa mga burgis na hosts ng “Student Canteen”.

Totoo iyon at mabuti. Kaya lang, kulang.

Larawan kuha ni G. Jim Marpa, 2018.

Sa aking pananaw, sinamantala nila at ng iba pang mga palabas sa telebisyon ang kahinaan ng mga tao. Hindi nahimok ang mga Pilipino ng pagmamahal sa bansa, pagpapahalaga sa kalikasan, pagsisikap mapabuti ang kanilang buhay at paghahasa ng kaisipan at karunungan sa pamamagitan ng edukasyon. Ang lahat ay dinaan sa biruan at katatawanan maging kalokohan.

At naaliw naman ang bayan. Kaya hindi rin kataka-taka ilang ulit nahalal bilang senador si G. Tito Sotto na tanging dahilan ay ang kanyang pagiging komedyante at host ng “Eat Bulaga”. Ang malala, ginaya siya ng ibang artista na sumabak na rin sa pulitika na tanging kuwalipikasyon ay sikat. Kaya hayun, naging karnabal at perya ating Kongreso na puno ng mga mambabatas na pulpolotiko, artista, at ilang mga sadyang sira ulo o basag ang pula. Lahat dinaan sa entertainment kaya ang ating bansa ay malaking showbiz ngayon. Pati na rin simbahan!

Simple lang naman ibig kong sabihin. Sana pagsikapan ng mga nasa media lumago at lumalim pagkatao ng mga manonood upang mabuksan kanilang kamalayan sa mga higit na mahahalagang bagay sa buhay.

Sinabi ni Jesus sa mga tao, “Sa halip, mag-impok kayo ng kayamanan sa langit; doo’y walang naninirang insekto at kalawang, at walang nakakapasok na magnanakaw. Sapagkat kung saan naroroon ang iyong kayamanan, naroroon din ang iyong puso.”

Mateo 6:20-21

Totoo sinasabi na mahirap ang buhay at dapat ngang pagaanin. Ngunit hindi lamang mga tawanan at sayawan, biruan at harutan. Pagkatapos maaliw at tumawa, maski manalo ng ilang halaga ng pera, naroon pa rin problema ng mga tao. At kung susuriin, dumarami pa problema ng mga tao sa halip na mabawasan dahil sa mga noontime shows na ito. Yung iba nga nagkakagalit na at nag-aaway dahil sa lipatan na iyan ng mga noontime shows at hosts.

Hindi rin totoo sinasabi ng ilan na itong nangyayaring lipatan ng mga hosts at noontime shows ay makakabuti sa mga tao dahil anila magkakaroon ng higit na mainam at magandang programa. Sa tingin ko ay hindi iyon mangyayari dahil istasyon lang ng TV ang nababago, lumilipat lang mga shows at hosts. Sila pa ring mga artista dala kanilang mga dating gimik at patawa na sa kahuli-hulihan, iisang katotohanan ang nangingibabaw sa lahat ng ito – kuwarta, salapi, at pera.

Iyan ang tunay na bugtong nitong “Eat Bulaga”, TVJ kasama kanilang Dabarkads pati na rin ang It’s Showtime ni Vice Ganda: Sino ngayon ang natatawa at katawa-tawa?

Sirit?

Bulaga!

Larawan buhat Pixabay sa Pexels.com

Postscript to Father’s Day

Quiet Storm by Fr. Nicanor F. Lalog II, 19 June 2023
Photo by author, Sacred Heart Novitiate, Novaliches, Quezon City, 20 March 2023.

Forgive me for always having reservations in the celebration of Father’s Day as well as of Mother’s Day. I am not against these celebrations but often wary that being a secular observance, they often miss out the spiritual aspect of fatherhood (and motherhood) that are both gifts of God. In fact, the Ordo of the Mass, that little reference book we use in our daily celebrations of the liturgy, reminds us priests that Fathers’ Day celebration “should not diminish the primary focus of this Sunday as the celebration of the Paschal Mystery.”

Consider also the fact how religious celebrations like Christmas have been “corrupted” to mere commercialisms by our world so driven by consumerism and materialism; how much more a secular celebration like Father’s Day could end up that way too?

As we reel from yesterday’s celebrations with a lot of gifts, food and drinks to all the great dads, join me in reflecting on God as our Father which I have learned from one of my spiritual fathers, the late Msgr. Sabino S. Vengco Jr.

Photo by Arch. Philip Santiago, 2022.

God is our Father because he is the giver of life. This is the first meaning of fatherhood: the father is the source of life. Genetically speaking, even though we inherit equal genetic materials from our parents that make us who we are, researchers say that we “use” more of the DNA from our fathers. Maybe this is the reason why we have that expression in Filipino, “Anak ka ng tatay mo”. Recall how St. Joseph had to marry the Blessed Mother, Virgin Mary when he had to stand as the “foster father” of the Savior by giving him the name “Jesus”. Likewise, being from the house of David, his being the “foster father” of Jesus fulfilled God’s promise in the Old Testament that our Savior shall come from the lineage of King David.

Unknown to many including priests, the rite of Baptism states that in the administration of the sacrament to the infant, it is the father who gives the name to the child being baptized because that child came from him!

But Dads as giver of life is more than in the biological sense. A father inspires and motivates his children to become better and matured persons. As a giver of life, the father shows the best examples of leadership, wisdom and prudence in dealing with life’s many complexities. It is the father who opens the minds and hearts of the children to become better citizens of the nation, not as burdens of the society in the future.

Cheers to all the Dads who have stood by their sons and daughters, working hard not only to provide food and clothing to their children but most especially a brighter future for them with their good examples of being responsible and committed fathers.

Photo by author, St. John the Baptist Parish, Calumpit, Bulacan, 2022.

God is our Father because he protects life. It is always easy to be a parent but not truly a father (or a mother). How sad these days many young men have become like rabbits, lacking the maturity of giving one’s self into marriage and commitments.

A father does not only give life but must also sustain and most of all, protect life. Having lived during those times of frequent brownouts, I have learned this sense of protecting from my dad who would always tell us to be still as he rose to get the flashlight or find the match and candles whenever lights suddenly went off in the middle of our dinner. I grew up with that certainty that dads are men of courage, the ones who would always go first into dangerous situations to protect the family like my dad. When the father is the first to be scared or to scream in the event of dangers, there is surely a big problem at home.

Moreover, I have also observed that though wives outlive their husbands as proof that the female species is stronger than us males, there is still something so noble about fathers as protectors of life and family. Dads are always the first to die because they are the first to go into the great unknown called eternal life in order to watch over us his family. So many times since my father died in year 2000, I have felt him by my side whenever I faced big problems and difficulties. Many times I talked to him in my prayers, asking him for clarifications when I have to make crucial decisions for the family or in my ministry. He would sometimes appear to me in dreams or would make “paramdam” as we call it in Filipino when he sends signs of his presence to convey something important. Even in eternal life, Fathers remain close to us to protect and keep us safe from harm. And perhaps, he goes ahead of us to prepare the welcome party when our turn to die comes.

Rembrandt’s “The Return of the Prodigal Son” rom en.wikipedia.org.

God is our Father because he brings back life when we lose it. This is the most beautiful imagery of God being a Father like that loving father of the prodigal son in Luke’s gospel. That is the height of fatherhood when children even wife lost life to wrong decisions, to sins, or anything that completely alters our way of living, it is always the father who assures us of how life would go on or continue, of how he would do everything to give us back our lives.

Have you noticed how despite being considered as the authority figure at home with their being strict and firm, fathers are actually more easier to approach than mothers when it comes to serious problems? A lot often, we tell our dads first of our major mishaps or accidents or misadventures because they are more calm and serene, always thinking ahead of finding solutions. Unlike mothers who are hyper ones, tending to nag and voice out their feelings inside. When I was in the seminary, a classmate borrowed my new tennis racquet. Unfortunately, he lent it to other seminarians until it was left behind at the tennis court that was picked by some outsiders who used to enter our compound after our recreation time. As vacation time approached, I prayed hard and told my dad if he could give me 300 pesos (that was quite a fortune in the early 1980’s) so I could get a new tennis racquet lest my mom would discover it was lost and I would be scolded, even spanked!

Many times, I have heard from many young people how it was their father who literally saved them by forgiving them and even helping them pick up the pieces of their lives when they got involved into teenage pregnancies. It seems those stories of fathers disowning their children especially the daughter for being disgrasyada is more of an exception than a rule, perhaps true only in telenovelas and movies.

During my final years in my seminary formation until my ordination to the priesthood in 1998, every time I would come home I would look intently at my father’s hands and face, observing his many wrinkles, burned and sagging skin. Whenever I would look at his hands and face, I thought of those days and nights and years when my dad would take the jeep and bus to work so we could have good food and good education, those many sacrifices he had to make for us to have some of the simple pleasures in life, of his fidelity to my mom and to us all that we are his only beloved and nobody else.

That is why when he died on the eve of Father’s Day on that third Sunday of June, the 17th in the year 2000 that coincided with my mom’s birthday, I felt a great part of me had gone too. It was very difficult. The pain has always remained but somehow, in his death, I have continued to feel his fatherhood with the great love he had showered us while still alive. That is why, unlike others, I choose to remain silent on Fathers’ Day, praying and reflecting fatherhood, a most precious gift of God whom Jesus revealed to us is also a Father. God bless all the fathers of the world! Amen.

My dad at his dest at the Bureau of Forestry (later Forest Development), 1972.

Sino ang “special”?

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-30 ng Mayo 2023
Larawan kuha ng may-akda, exhibit ng Sto. Nino sa Malolos Cathedral, Enero 2022.

Kailan ko lamang napag-ukulan ng pansin – at pagninilay – itong isang bagay ukol sa mga tinagurian nating “special child”, yaong mga isinilang na mayroong iba’t-ibang kapansanan sa pangangatawan, pag-iisip at pandamdam (emotional).

Mabuti nga sa panahong ito ay “special” na ang tawag sa kanila kesa noong dating panahon namin na wala pang mga “sped” o special education. At least, hindi pa laganap lalo sa mga lalawigan. Noon basta hindi normal ika nga ang isang tao lalo na mga bata na ipinanganak na mayroong kapansanan na tinatawag na Down Syndrome, “mongoloid” ang tawag. Kaya naman ako noon sa mura kong isipan at katangahan, hindi ko mawari bakit siya kumain ng lapis o pencil na noo’y Mongol ang tatak?! Sorry po pero yun talaga naisip ko noong elementary ako lalo na nang biniro ng guro namin isang kaklase na palaging kagat-kagat ang lapis niya na magiging mongoloid siya sa ginagawa niya! Siyempre, ako man noo’y palaging kinakagat ang lapis at marahil kaya ako kung minsan ay parang special din.

Pero wala pong biro at mabalik tayo sa ating paksa, pansin ko lang sa pamilya ng mga kapatid nating mayroong mga naturang kapansanan na madalas at mabilis nila kaagad sinasabi na ang kanilang anak o kapatid ay “special”. Minsan mararamdaman mo rin kanilang lungkot marahil hindi sa ano pa man kungdi ang pag-aalala paano magiging buhay ng kanilang special child lalo na sa pagtanda nila.

Noong ako ay batang pari pa sa isang barrio na aking minimisahan ay mayroong special child na palaging nagsisimba. Masayang-masaya ang batang iyon sa pagsisimba at halos sumigaw sa pagsagot at pag-awit sa Misa. Napansin ko tumatahimik siya at masugid niyang tinitingnan ang lahat ng nangungumunyon.

Kinausap ko ang bata na siguro ay labing-limang taong gulang na noon. “Ibig mo ba na magkomunyon? Alam mo ba ko kung ano yun tinatanggap?” Sabi niya sa akin ay si Jesus daw iyong nasa Banal na Ostiya. Kaya kinausap ko kanyang magulang na di makapaniwalang pwede iyon. Inihanda ko ang special child at makaraan ang ilang linggo, siya ay binigyan namin ng “first communion”. Tuwang-tuwa ang bata at kanyang mga magulang. Hanggang ngayon siya ay masayang nagsisimba sa kanilang bisita.

Dati naman sa pinanggalingan kong parokya ay ipinahanap ko sa mga katekista ang lahat ng mga bata na sampung taong gulang pataas na hindi pa nakukumpilan. Isang teenager na special child ang kanilang natagpuan sa aming depressed area. Pinuntahan namin upang kausapain at himukin ang mga magulang ng special child na siya ay pakumpilan yamang libre naman. Nagulat ang ama na puwede daw palang kumpilan kanyang anak at noon siya ay naiyak nang ikuwento sa akin na kaya dalawa lang kanilang anak. Natakot daw siyang special muli ang ikatlong anak nila.

Larawan kuha ng may-akda, Baguio Cathedral, 2018.

Bakit nga ba tinatawag na special child mga batang isinilang na mayroong iba’t-ibang kapansanan at pangangailangan? Hindi ba kapag special dapat ay mahusay at magaling. Halos perfect, hindi ba?

Special child ang tawag sa kanila kasi sila ay espesyal sa Diyos. At higit na espesyal sa lahat ang kanilang mga magulang at kapatid na pinili ng Diyos upang ipagkatiwala sa kanila ang Kanyang mga special children. Sila lang marahil sa dami ng iba pang ama at ina at mga kapatid ang may higit na pagmamahal at malasakit upang arugain at palakihin ang special child ng Diyos.

Noong magbuntis ang kapatid ko sa kanyang ikatlong anak, siya ay nakunan. Malungkot na malungkot ang kapatid ko noon dahil hirap siya sa pagbubuntis. Ipinaliwanag sa akin ng kanyang doctora na kapag daw ang sanggol sa sinapupunan ng ina ay na-detect na magkakaroon ng kapansanan o sakit, mayroon daw mekanismo mismo yung baby na mag automatic shut off para di na siya lumaki at mabuhay pa. Kaya nakukunan ng baby.

Samakatwid, natural sa plano ng Diyos na lahat ng isisilang ay buo at walang kapansanan ngunit kung sakaling mayroong makalusot at mabuhay hanggang mailuwal ng kanyang ina bilang special child, ito ay kalooban ng Diyos. Siya ay biyaya ng Diyos. Regalo ng Diyos. Kaya sinasabi ng iba “suwerte” daw ang special child. Malaking biyaya ng Diyos ang bawat buhay, lalo na kung mayroong kapansanan dahil sila ay pinahintulutan niyang isilang at mabuhay para sa isang misyon para sa ating lahat. At ito iyon: espesyal bawat isa sa atin sa Diyos.

Noong isang linggo ay nagmisa ako sa pumanaw na kapatid na special child ng isang ka-opisina. Natapat noong araw na iyon ang ebanghelyo ay napakaganda sa wikang Inggles na ganito ang sinasabi:

Lifting up his eyes to heaven, Jesus prayed, saying: “Father, they are your gift to me. I wish that where I am they also may be with me, that they may see my glory that you gave me, because you loved me before the foundation of the world.”

John 17:24

Kay sarap namnamin mga salita ni Jesus, “Father, they are your gift to me.” Sa Tagalog ay hindi ganoon ang pagkakasalin at hindi binanggit ang kataga na regalo o gift. Ito yung tagpo ng kanyang pananalangin para sa kanyang mga alagad matapos ang kanilang Huling Hapunan bago siya dakpin noong Huwebes Santo.

Sino ba tayo para ituring ni Jesus na regalo o gift sa kanya ng Ama?

Sa kabila ng ating maraming kapintasan, kakulangan at kasalanan, iyan ang katotohanan: regalo tayo ng Diyos Ama di lamang sa isa’t-isa kungdi maging sa Anak niyang si Jesus.

Tayong lahat ay regalo ng Diyos. Napakahalaga, lalo na yaong mga mayroong kapansanan at iba’t ibang kahinaan sa pangangatawan at buhay.

Sa bawat special child ay mayroong extra-special na ina at ama at mga kapatid. Kaya kung ibig mo ring maging extra-special sa Diyos, kaibiganin, tulungan, at pahalagahan mga special children at kanilang pamilya. Amen.

Larawan kuha ni G. Jim Marpa, 2018.