Ang masamang simoy ng hangin tuwing Pasko

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-06 ng Disyembre 2023

*Larawan kuha ng may akda sa Dau, Mabalacat, Pampanga noong Nobyembre 2022.*

Huwag sanang masamain itong aking lathalain tungkol sa isang hindi magandang gawain tuwing panahon ng Pasko ng Pagsilang ng Panginoong Jesus nating mahal. Totoong sa panahong ito na malamig ang simoy ng hangin at dama ang tuwa at kagalakan ng lahat saanman ngunit mayroong ilan na hindi maganda ang mga nasa loobin at damdamin.

Tunay nga na ang diwa ng Pasko ay ang pagbibigay ng dakilang handog ng Diyos sa atin ng Kanyang Bugtong na Anak kung kaya tayo man ay tinatawagang magbahagi ng biyaya at pagpapala Niya sa ating kapwa; ngunit, hindi nangangahulugang sasamantalahin natin ang panghihingi kaninuman. Hindi naman malaking bahagi ng Kapaskuhan ang panghihingi kumpara sa gampaning magbigay at magbahagi.

Gayun din naman, sakaling tayo ay manghihingi, ito ay dapat sa diwa pa rin ng ginawang pagbibigay ng Diyos ng Kanyang Anak sa atin. Alalaong baga, lagi nating isaalang-alang ang pagmamahal o charity sa tuwing tayo ay hihingi. At mamamasko. Magbigay man o manghingi, Pasko man o hindi, dapat si Kristo ang batayan ng ating gawain.

Dalawang bagay ang ibig kong ibahagi.

Una ay dapat nating alalahanin na kusa ang pagbibigay at pagbabahagi. Huwag tayong namimilit sa panghihingi. Mayroong mga iba na kung makahingi at mamasko ay parang may pinatago. Higit sa lahat, akala mo obligasyon ng lahat ng hingian ay magbigay!

Minsan nakita ko post ng isang kaibigan naninirahan sa Canada. Tahasan niyang sinabi sa kanyang post sa Facebook na huwag na siyang anyayahan maging “friend” kasi malulungkot lang sila. Paliwanag ng kaibigan ko palagi na lang daw kasunod ng pag-anyaya sa kanya sa Facebook ay, “mare, pahiram naman…”

Juice colored! Akala ko ako lang ang ginaganoon! At lalong nagulat ang kaibigan ko na pati daw ba ako ay hinihingian? E oo ika ko. Gusto pa nga ng iba ay G-cash e wala naman akong ganun.

Hindi lahat ng tao ay nakaluluwag sa buhay. At kung sakali mang sila ay nakaririwasa, hindi ito dahilan para sila ay hingan. At hingan ng hingan.

Aaminin ko sa inyo na talamak ito sa mga taong-simbahan na wala nang ginawa kungdi manghingi nang manghingi.

Tanungin ninyo kung ano kanilang naibigay pati ng kanilang pari, wala. Ni panahon hindi makapagbigay, ni ayaw magmisa, hindi mahagilap at kung makahingi, wagas. At may presyo pa!

Higit sa lahat, yung iba nananakot pa kung hindi magbibigay ay baka daw “malasin”. Sila na rin ang sumalungat sa turo na walag suwerte suwerte sa pananampalataya dahil lahat ay pagpapala.

Pakaisipin din sana natin ngayong panahon ng Kapaskuhan lalo na marahil ay mayroong “favorite charity” o mga sadyang binabahaginan at tinutulungan ang marami nating mga kababayan lalo na yaong mga nakaluluwag sa kabuhayan. Maging ang Panginoong Jesus ay hindi naman pinagbigyan ang lahat ng lumapit sa kanya noon.

Ikalawa, maging magalang sa panghihingi. Nakalulungkot kasi na maraming tao ngayon ang hindi na yata marunong mahiya sa panghihingi. Wala man lamang pagpipitagan. Gaya nga ng daing ng kaibigan ko, akala mo makikipag-kaibigan pero iba pala ang layon.

Ito yung mga text na bitin tulad ng “Pare…” o kaya ay “mare”. Sinasabi ko yan maski sa mga kakilala ko. Huwag na huwag kayong magtetext ng bitin. Yun bang akala mo mayroong masamang nangyari kaya ikaw naman biglang titingin sabay text ulit ng humihingi ng pabor.

Pasensiya na po. Ang tawag doon ay “kawalan ng modo.” Kabastusan.

Laganap ang sisteng ito sa internet lalo na noong 2020 nang kasagsagan ng COVID pandemic at lockdown. Noong Kapaskuhan noon, mayroong nagtanong sa akin na tama daw ba iyong gawain ng ilang inaanak na namamasko at sinasabing i-Gcash na lang kanilang aguinaldo?

Sabi ko ay hindi. Iyon ika ko ay kawalan ng paggalang. Pang-aabuso. Walang pinagkaiba sa holdap.

Muli, walang obligasyon ang sino man na magbigay at magregalo kanino man kahit kailan. Kusa ang pagreregalo. Higit sa lahat, ang regalo ay tanda ng pagkatao ng nagbigay. Kung ipipilit ang panghihingi ng tulong o abuloy o regalo, samakatwid, kinalimutan ang pagkatao ng hinihingian.

At iyan ang mabahong simoy ng Pasko.

Pumarito si Kristo at nagkatawang-tao katulad natin upang ipakita sa atin ang ating dangal bilang tao. Na ang daan sa pagiging katulad ng Diyos na banal ay sa pagpapakatao. Kung ang tuon ng pansin ngayong Pasko ay ang regalo, abuloy, o tulong na makakamit, ibig sabihin wala ang diwa ni Kristo sa nanghihingi.

Ituring na lang silang mga tulisan o mga mapagsamantala sa pagkakataon. At sana ay maimulat din sa tunay na diwa ng Pasko, ng pagbibigay at panghihingi. Simple lang naman ang paanyaya ng Diyos sa atin na ibahagi si Kristo araw-araw sa ating pagmamahal at paglilingkod ano mang panahon. Higit sa mga pera at bagay na kaloob ay ang sariling pagkatao. Nawa ay maging makabuluhan at kaaya-aya ang inyong Kapaskuhan!

Ang kalabisan (at katatawanan)ng long weekend

Lawiswis Ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-01 ng Disyembre 2023

*Larawan kuha ni G. Jay Javier, shooting ng pelikula sa Fort Santiago.*

Madalas kong biruin mga kaibigan at kakilala lalo na sa social media na magtanong kung ano ang “long weekend”? Mula kasi nang maging pari ako, nilimot ko na ang salitang weekend dahil sa mga araw nito – Sabado at Linggo – ang aming gawain at gampanin sa simbahan. Inaasahan kami ng mga tao na makakasama nila tuwing weekend kaya naman lahat ng pagtitipon sa pamilya at mga kaibigan ay tinatapat namin sa ordinaryong araw upang ako ay makadalo.

Ngunit kung tutuusin, wala naman talagang weekend dahil hindi naman natatapos o nagwawakas – end – ang sanlinggo. Kaisipang Amerikano ang weekend kaya meron silang bukambibig na TGIF, Thank God It’s Friday na kung kailan natatapos o nagwawakas (end) lahat ng trabaho at opisina upang maglibang ng Sabado at Linggo, weekend. Pagkatapos ng weekend, kayod muli mula Lunes hanggang Biyernes.

Sa kabilang dako para sa ating mga Kristiyano, ang Linggo ang unang araw ng sanlinggo at hindi ito nagwawakas ng Biyernes o Sabado. Tingnan ninyong mabuti: Linggo, Lunes, Martes, Miyerkules, Huwebes, Biyernes, Sabado, Linggo ulit!

Ulit lang nang ulit ang isang linggo kada araw ng Linggo, ang Araw ng Panginoon o Dies Domini sa wikang Latin kung kailan tayo obligadong magsimba bilang alaala at pagpapaging-ganap ng Misterio Pascua ng Panginoong Jesus, ang kanyang pagpapakasakit, pagkamatay at muling pagkabuhay.

Iyan ang buhay din natin na ang kaganapan ay sa Langit na wala nang wakas kungdi buhay na walang hanggan. Ito ang dahilan mayroon tayong tinatawag na octaves of Christmas at Easter, ang walong-araw ng Kapaskuhan ng Pagsilang at ng Pagkabuhay muli ni Jesus.

Oo nga at mayroong pitong araw sa isang linggo, ngunit ipinakikita sa atin lalo ng Pasko ng Muling Pagkabuhay ni Jesus ang walang hanggang buhay sa ikawalong araw na pumapatak na Linggo palagi, ang Divine Mercy Sunday. Kung Pasko ng Pagsilang, papatak ito palagi ng Dakilang Kapistahan ni Maria, Ina ng Diyos ng Enero Primero na siyang ating ipinagdiriwang at hindi Bagong Taon kasi nga po Unang Linggo ng Adbiyento ang ating bagong taon sa Simbahan.

Tumpak din naman at may katotohanan ang awitin nina John, Paul, George at Ringo ng Beatles na “eight days a week, I lo—-ve you! Eight days a week, I lo—-ve you!

*Snapshot mula sa post ni Kier Ofrasio sa Facebook, 30 Nobyembre 2023.*

Kaya naman isang malaking kalokohan at kabaliwan itong naisipan noong panahon ni PGMA na ilipat mga piyesta opisyal sa Biyernes o Lunes upang magkaroon ng long weekend. Para daw sa ekonomiya. Sa madaling sabi, para sa pera.

Kuwarta. Kuwarta. At kuwarta pa rin ang usapan, hindi ba?

Nasaan na ang pagsasariwa ng diwa ng mga piyesta upisyal natin bilang isang sambayanan?

Pati ba naman kaarawan o kamatayan ng mga bayani natin na matapos maghandog ng buhay sa atin ay dadayain pa rin natin upang pagkakitaan?

Fer, fer! For real!

Bukod sa materyalismo, mayroon ding masamang implikasyon itong long weekend na ito sa ating moralidad at iyan ay ang kawalan natin ng matiyagang paghihintay – ang pagpapasensiya.

Lahat advanced sa atin. Hindi tayo makapaghintay sa araw ng suweldo. Kaya, vale dito, vale doon. Loan dito, loan doon. At hindi biro ang dami ng mga kababayan nating nasira ang buhay dahil sa pagkaubos ng kabuhayan nang malulong sa maling pag-gamit ng credit cards kung saan totoong-totoo ang kasabihang, “buy now, suffer later”. Kaya, heto ngayon, pati piyesta upisyal ina-advance natin!

Maaring nagkasiyahan tayo sa long weekend ngunit, lubos nga ba ating katuwaan at kagalakan? Napagyaman ba nito ating katauhan at mga ugnayan? O, nabaon lang tayo sa utang lalo ng kahangalan?

*Larawan ng walang galawang trapik sa McArthur Highway mula sa Facebook ni Kier Ofrasio, 30 Nobyembre 2023.*

Katawa-tawa tayong mga Pinoy simula nang mauso long weekend. Sa haba at tagal ng ating lockdown noong pandemya, long weekend pa rin sigaw natin?

Dapat siguro baguhin na ating taguring na Juan dela Cruz at gawing Juan Tamad.

O, Juan Tanga gaya nang naranasan noong a-trenta nang isara ng mga magagaling ang Monumento. Winalanghiya mga maralita at manggagawa na ipinaglaban ni Gat. Andres Bonifacio noong himagsikan na siyang dahilan kaya ating ipinagdiriwang kanyang kapanganakan noong ika-30 ng Nobyembre 1863.

Kung baga sa Inggles, iyon ang “the short of long weekend, an exercise in futility. And stupidity.” Sana magwakas na gawaing ito na dati naman ay wala sa ating kamalayan. Salamuch po!

Ipaglalaban tayo ng Diyos sa demonyo

Lawiswis Ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-21 ng Nobyembre 2023

*Larawan kuha ng may-akda, Mirador Jesuit Villa, Baguio City, 24 Agosto 2023.*

Marami ang natuwa sa ibinahagi ko kamakailan dito na hindi tayo tatawagin ng Diyos sa kamatayan kung hindi tayo handa, biglaan man itong pagkamatay gaya ng aksidente o matagal na pagkakasakit (https://lordmychef.com/2023/11/14/bai-sa-langit-ang-ating-tagpuan/).

Sabi ko nga sa inyo, kumbinsido ako na mas maraming nasa langit kesa nasa impiyerno. Gagawa at gagawa ng paraan ang Diyos upang masagip ang isang kaluluwa kesa mapahamak sa walang hanggang apoy ng impiyerno.

Tinawag tayo ng Diyos hindi upang parusahan, kundi upang iligtas sa pamamagitan ng ating Panginoong Jesu-Cristo.
1 Tesalonica 5:9

Maraming pagkakataon ko ito napatunayan bilang pari, lalo mula noong 2021 nang maging chaplain ako dito sa pagamutan. Hindi ko makakalimutan yung isa naming pasyente noong isang taon bago mag-Undas.

*Larawan kuha ni Dra. Mylene A. Santos, MD sa France, 2022.*

Pagkaraan kong magmisa ng Miyerkules ng tanghali sa aming Basic Education Department, nakatanggap ako ng sick call sa aming emergency room. Kaagad ako pumunta at inabutan ko ang isang matandang lalaki na naka-oxygen at maraming mga aparatu na naka-monitor sa kanya.

Lampas 90 na kanyang edad at ang sabi sa akin ng duktor ay maaring pumanaw ang pasyente ano mang oras. Sa malakas kong tinig, sinikap kong kausapin ang pasyente, sinabihan ko siyang magsisi sa kanyang mga kasalanan habang siya ay aking dinarasalan at papahiran ng Banal na Langis. Bumalik ako sa aming university pagkatapos noon.

Laking gulat ko nang sumunod na araw ng Linggo sa aking paghahatid ng Komunyon at pagbabasbas sa mga may-sakit sa aming pagamutan: buhay pa rin iyong pasyente sa pinuntahan ko ng Miyerkules sa ER!

At nang sumunod na araw na naman ng Linggo, naroon pa rin ang naturang pasyente – buhay! Maniwala kayo, umabot pa ng ikatlong araw ng Linggo ang naturang pasyente na dinalaw ko at dinasalan. Nagtataka na rin mga duktor at nars na kung ilang ulit na rin iyon nag-delikado ngunit biglang lumalakas na di mawari.

Noong ikatlong araw ng Linggo na iyon, kinausap ako ng panganay na anak na babae na umuwi mula sa Amerika. Nalaman ko na tatlo silang magkakapatid na puro babae, pawang mga may asawa na rin sila. Filipino-Chinese sila na may-ari ng malaking negosyo sa Bulacan. Wala na ang kanilang ina na pumanaw sa sakit na cancer noon pa.

*Larawan kuha ng may-akda, Camp John Hay, Baguio City, 12 Hulyo 2023.*

Laking gulat ko at nangilabot din ako sa kuwento ng panganay na anak na babae: mahilig ang kanilang ama sa mga occult practices gaya ng pagkausap sa kaluluwa ng mga yumao nilang kamag-anak at iba pang mga espiritu, ang pag gamit ng mga anting-anting, mga tarot cards, ouija board at marami pang iba.

Bago daw iyon maglubha, pilit na ipinapasa sa isa sa kanilang magkakapatid ang “kapangyarihan” na nakuha sa yumao nilang lola na ina ng kanilang ama. Inutusan daw silang kunin at dasalin mga aklat-dasalan ng kanilang ama na nasa tila wikang Latin. Noon lamang daw nila nakita mga iyon bagama’t naaalala nilang patagong ginagamit ng tatay nila mga iyon noon pa man.

Noon ko naisip na kaya hindi pa pumapanaw ang naturang pasyente na ibig ipasa kanyang mga occult practices sa kanyang anak. Tinanong ko magkakapatid ano kanilang saloobin at pare-pareho silang ayaw nilang tumulad sa kanilang ama. Natuwa naman ako sa kanilang desisyon kaya ipinaliwanag ko na rin sa kanila ang kahulugan at mga implikasyon ng occult practices ng tatay nila. Kailangan kako na “madeliver” siya mula sa impluwensiyang iyon ng demonyo at ikalawa, wasakin mga gamit niya kayat ipinakuha ko iyon habang ako naman ay umuwi ng parokya upang kunin ang aklat ng exorcismo ni P. Jocis Syquia.

*Larawan kuha ng may-akda, Pambansang Dambana ng Birhen ng Fatima, 06 Nobyembre 2023.*

Pagbalik ko ng parokya, una kong ginawa ay nangumpisal ng aking mga kasalanan sa kasama naming pari. Kumain lamang ako ng kaunti at saka nanalangin sa harap ng Santisimo Sakramento. Pagkaraan ng isang oras, bumalik ako sa ospital upang ganapin ang deliverance prayer sa pasyente ayon sa aklat ni P. Syquia. Muli ko siyang pinahiran ng Banal na Langis at nanalangin kami ng kanyang pamilya pagkaraan ng deliverance session.

Pagkaraan noon ay dinasalan ko at binasbasan mga aklat-dasalan, anting-anting at iba pang mga gamit sa occult ng pasyente na pinagsama-sama ng kanilang boy sa isang black plastic bag. Hindi ko na binulatlat pa ni hawakan mga iyon. Basta, mahigpit kong pinagbilinan yung boy na sunugin lahat ng mga iyon at itapon sa ilog mga abo. Huwag na huwag ka ika ko magtatago ni kukuha ng isa kungdi ay mapapasama kanyang buhay. Hapon na nang maka-uwi ako ng parokya at ang una kong ginawa ay manalangin muli sa harapan ng Santisimo Sakramento.

Umuwi ang naturang pasyente kinabukasan araw ng Lunes. Wala pa raw isang oras sa bahay habang nakahiga sa bago niyang hospital bed, payapang pumanaw ang naturang pasyente. Ayon sa mga nars, nagbalik doon ang panganay na anak na babaeng kumausap sa akin upang magpaabot ng pasasalamat at naikuwento nga paanong pumanaw ang kanilang ama.

*Larawan ni Lucifer, ang Satanas, mula sa wikipediacommons.org.*

Muli, mga ginigiliw ko, noon ko napatunayan ang lalim at lawak, ang di masusukat na pagmamahal sa atin ng Diyos na hindi niya tayo tatawaging mamatay nang hindi pa handa.

Pakiwari ko ay sa tatlong linggong iyon mula nang pahiran ko ng Langis sa ER ang naturang pasyente, nakipagbuno at babag sa demonyo si San Miguel Arkanghel sa utos ng Diyos upang agawin at iligtas ang kaluluwa ng taong iyon.

Isinulat ko rin ito upang tigilan na rin sana ng mga makababasa nito ang anu mang uri ng mga occult practices pati na mga tawas at pagpunta sa mga faith healer, manghuhula at espiritista. Magpatingin muna sa duktor kung mayroong karamdaman. Lakipan ito ng taimtim na pananalangin at matibay na pananalig sa Diyos nating makapangyarihan sa lahat. Amen.

Intensity of praying

Quiet Storm by Fr. Nicanor F. Lalog II, 20 September 2023

*Photo by Mr. Ryan John Jacob, December 2022.*

Every time we pray is a moment of grace from God, not only to the one praying or pray-er but most of all to others. To see somebody at prayer is a sight filled with great wonder and blessings from God because every prayer period is a divine operation.

Please don’t get me wrong. Whenever we pray and others see us, it always has an effect on them. Many times we have heard some people saying nasty things at the sight of those deep in prayer especially here at social media with ready templates casting moral aspersions on pray-ers as hypocrites and show offs. People who do that most likely do not pray at all, do not know anything about prayer. Most likely, they are a variant of the self-righteous Pharisee in the Lord’s parable (Lk. 18:9-14). Prayer moments are founts of grace not only for pray-ers but for others as well.

My point is simple. Just keep praying. Follow your inner leading to pray, to stop by a church or a chapel, to kneel and make the Sign of the Cross because every time we pray, our prayer is already answered by God. Not only for us but for others too.

*Photo by author, Our Lady of Fatima University, 13 September 2023.*

The other day I shared with you how my mother had taught us how to pray. Today I share with you an aspect of prayer I have learned from my father who witnessed to us the essence and beauty of praying.

As far as I can remember in my early childhood days until I have become a priest, my immediate, unforgettable image of my dad is being a man of prayer, a man at prayer.

Every morning before he would go to office, I have seen him praying in front of our altar of Christ the King and Sacred Heart. It was a ritual I have come to unconsciously imitate that would start with the lighting of candles before the sacred images, after which he would genuflect making the Sign of the Cross in deep silence and as he rose after a few moments of pause, that is when he pulls out his Rosary. That’s every morning before leaving for work he had continued until his retirement.

When he comes home in the afternoon, his ritual began with washing himself to change clothes before going to the altar with the usual lighting of candles, silent genuflection while making the Sign of the Cross. He would leave the candles burning to go down and join us kids in front of the grotto to pray the Angelus at 6pm while listening to Radio Veritas.

On weekends, he did the same routine in the afternoon. Daddy spent Saturdays and Sundays doing his two favorite things, cooking in the morning and reading in the afternoon. Oh, he read everything from old newspapers and magazines to his many book collections and finally in the afternoon, his two staple reading companions – that big, red Holy Bible and that little green book called “My Spiritual Diary” by the Daughters of St. Paul which I could not remember where I have kept.

*My mom and dad always together, our first teachers about God and prayer.*

When people ask me how my vocation started, I tell them my parents never encouraged me to become a priest. In fact both were surprised when I sought their permission to enter the seminary after grade six. But, I believe it was my father who unconsciously planted the seeds of my priestly vocation when I would always see him praying since childhood.

When my only brother Willy, our youngest, was born prematurely at eight months in December 15, 1973, dad gathered us three siblings in our sala downstairs near his big escritorio to inform us of his condition, of how he was very sick inside the incubator and would have to stay longer in the hospital for treatment while my mom might come home before Christmas. Then he told us almost in whisper as his voice would crack that we pray hard for Willy and mommy. We did not understand then what he meant to pray hard. All I remembered was how that night I saw him in bed alone as my mother was still in GSIS Hospital (now East Avenue Medical Center), staring at the ceiling as he held his rosary on his chest. Decades later when I was back in the seminary, he told me that was the only time he really learned to pray hard when Willy was born prematurely. I never understood dad’s words of “praying hard” except that like him, I have tried to pray always.

I have no claims to holiness for I am a sinner. And that is why I always pray even if at times I doubt my prayers or if God listens at all to me! But God never fails to console me at times when people tell me how they have learned to pray after seeing me prayed.

Parishioners notice us priests when we pray or not. Both here and abroad, I have heard lay people saying how they love seeing us priests pray because they are touched. Imagine that simple act of praying as a form of witnessing to Christ. What is wonderful is that parishioners learn to pray more for their priests when they see them praying which leads to more grace and blessings for everyone from God!

Of course, we pray not to be seen but prayer is our life as priests and lay alike. We are all blessed when we pray. Period. No one can judge if we are praying right except God. What matters is we keep praying. Hence, give us your priests those sacred space and sacred moments to pray most of all! Don’t invite us out at night anymore.

Though Jesus had instructed us that “when you pray, go into your inner room to pray in secret” (Mt.6:6ff), he does not tell us not to pray in public. What is essential in prayer is being true and humble before God, of going inside our selves – our inner room in secret – like in Christ’s parable of the proud Pharisee and sinful tax collector at the temple (Lk. 18:9-14).

Prayer is being one with God. We call it communion. It happens most truly when we pray and others see us that they too are moved to be one with God. And that is when communion starts to happen, when we truly follow Jesus as his disciples by praying together.

*Photo by Mr. Red Santiago, January 2020.*

He summoned the crowd with his disciples and said to them, “Whoever wishes to come after me must deny himself, take up his cross and follow me. Whoever is ashamed of me and of my words in this faithless and sinful generation, the Son of Man will be ashamed of when he comes in his Father’s glory with the holy angels.”
Mark 8:34, 38

For us to be truly the Church, the Body of Christ, we have to be a community of disciples at prayer. Together. In Christ, with Christ, through Christ. Amen. Have a blessed and prayerful remaining half of the week!

Lamay, Ramay

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-12 ng Setyembre 2023

*Larawan kuha ni G. Cristian Pasion, Bihilya ng Pasko ng Pagkabuhay 2022, Pambansang*

Noong bata ako buong akala ko ang paglalamay at pakikiramay ay iisa. Alalaong-baga, kapag may lamayan, mayroong namatay at paraan iyon ng pakikiramay. E hindi pala ganun!

Sa aking pagtanda at pagkamulat sa wika, higit sa lahat sa buhay na palaging kaakibat pagkamulat din sa kamatayan, napagtanto ko na bagaman magkaiba ang lamay at ramay, malalim at matalik ang ugnayan ng dalawang kataga.

Ang paglalamay ay pagpupuyat, tulad ng pagsusunog ng kilay o pag-aaral sa gabi. Maari din itong hindi pagtulog sa magdamag upang matapos ang isang proyekto at gawain. Naglalamay din bilang bahagi ng gampanin at tungkulin tulad ng mga nagtatrabaho ng pang-gabi o graveyard shift gaya ng mga pulis, mamamahayag, drayber, mga viajero at mga nasa call center.

Maraming pagkakataon sa paglalamay ikaw ay may kasamang nagpupuyat upang tulungan na tapusin ang gawain o gampanan ang tungkulin. Sa paglalamay, palaging mayroong kasama upang tulungan tayong malampasan ano mang pagsubok na pinagdaraanan. Doon nagsasalapungan ang dalawang kataga ng lamay at ramay: sa gitna ng kadiliman ng gabi, mayroong maasahang kasamang nakikibahagi at nakikiisa sa pagdurusan at hirap na pinagdaraanan.

*Larawan kuha ni G. Jay Javier, Tayabas, Quezon, 13 Agosto 2023.*

Napakaganda ng larawang sinasaad ng lamay at ramay – ang kadiliman ng gabi. Sa bibliya, ang gabi at kadiliman ay sumasagisag sa kapangyarihan ng kasamaan.

Ipinanganak si Jesus sa pinakamadilim na gabi ng buong taon, mula Disyembre 23 hanggang 25. Malinaw na pagpapahayag ito ng pakikiramay ng Diyos sa kadiliman ng ating buhay. Doon siya palaging dumarating kung tutuusin.

Huwag nating pag-alinlanganan katotohanang ito na muli nating natunghayan noong Huling Hapunan ng Panginoon na naganap sa pagtatakip-silim ng Huwebes Santo. Kinagabihan si Jesus ay nanalangin sa halamanan ng Getsemani ngunit tinulugan ng tatlong malalapit na mga alagad. Huli na ang lahat nang sila ay magising nang dumating si Judas Iskariote, isa sa kanilang mga kasamahan na nagkanulo kay Jesus sa kadiliman ng gabi.

Anong saklap na walang karamay si Jesus sa paglalamay na iyon na nagpatuloy sa kanyang paglilitis sa Sanhedrin kung saan naman tatlong ulit siyang tinatwa ni Simon Pedro habang nasa labas ng tahahan ng punong pari. Kaya nga kung sakali man tayo ay nasa napakadilim na yugto ng buhay at tila nag-iisa, alalahaning si Jesus ay ating kapiling, nakikiramay sa atin dahil siya ang naunang nakaranas na maglamay ng walang karamay! Kanya itong binago at tiniyak na hindi na mauulit kanino man upang siya ay makaramay sa bawat lamay ng ating buhay nang siya ay muling mabuhay, nagtagumpay sa kamatayan at kasamaan sa gitna rin ng kadiliman ng gabi.

*larawan kuha ni G. Cristian Pasion, Bihilya ng Pasko ng Pagkabuhay 2021.*

Kamakailan ay dumadalas aking pagmimisa sa mga lamayan ng mga yumaong mga kamag-anak at kaibigan. Noon pa man lagi nang nasasambit ng mga kaibigan bakit nga ba hindi tayo magkita-kita habang buhay pa kesa naman doon na lamang palagi nabubuo pamilya at barkada sa lamayan ng namamatay?

Tama rin naman kanilang bukambibig sa mga lamayan. Ano pa ang saysay ng pagsasama-sama gayong nawala na at pumanaw ang mahal sa buhay?

Ngunit kamakailan ay napagnilayan ko rin na tama lamang na magkita-kita tayo sa mga lamayan upang ipahayag ating pakikiramay dahil naroon tayo hindi lamang upang makidalamhati kungdi magpuri at magpasalamat din sa isang yumao. Wika nga ng marami, lamay lamang ang hindi ipinangungumbida kasi doon masusukat tunay na kabutihan ng isang tao sa kanyang pagpanaw: kung marami ang naglamay at nakiramay, ibig sabihin, mabuti siyang tao, mapakisama, laging karamay noong nabubuhay pa.

Napagtanto ko ito sa nakakatawang pagkakataon; kundangan kasi, bilang mula sa mga sinaunang panahon, para sa akin ang pakikiramay ay dapat seryoso. Malungkot nga dapat at nakikidalamhati. Hirap na hirap ako noong matanggap ang picture taking sa lamayan! Iskandalo kung baga sa akin ang magpose at picture-taking sa lamayan, lalo na sa tabi ng labi ng yumao. Paano ka namang ngingiti e mayroong ngang patay at namatayan?

Nakatutuwang isipin kung paanong itinuro sa akin ng teknolohiya ang malalim na kahulugan ng pakikiramay sa paglalamay. Na ito ay higit sa lahat pagdiriwang ng buhay, pagpupugay at pasasalamat sa magandang samahan na ating tinitiyak na magpapatuloy pumanaw man ating kaibigan at kamag-anakan. Ang ating pakikiramay ay hindi lamang pagpadarama ng pakikiisa sa dalamhati kungdi pagtiyak ng pagkakaisang ito sa pagmamahal, pasasalamat at pag-alala tuwina sa isang pumanaw at kanilang mga naulila.

Mainam pa rin makadaupang-palad mga kamag-anak at kaibigan habang nabubuhay ngunit hindi pa rin huli ang lahat na sakali man dala ng maraming kadahilanan tayo ay makiramay tuwing mayroon lamay dahil ang totoo’y buhay pa rin ating ipinagdiriwang. Ito ang dahilan kaya ating tawag sa pumapanaw ay hindi namatay kungdi sumakabilang buhay. Balang araw siya ring ating hantungang lahat kung saan ang lamay at ramay ay iisang katotohanan na lamang na kung tawagi’y, pag-ibig.

That precious, sweet “Yes”

The Lord Is My Chef Daily Recipe for the Soul by Fr. Nicanor F. Lalog II
Tuesday, Memorial of the Queenship of Mary, 22 August 2023
Isaiah 9:1-6 ><}}}}*> + ><}}}}*> + ><}}}}*> Luke 1:26-30

*Photo by author, St. Scholastica Spirituality Center, Baguio City, 22 August 2023.*

YES. Perhaps the most sweetest word we all wish to hear but also the most difficult word for us to say. We want others always saying “yes” to our requests and questions but we are so afraid, so hesitant telling it to others. Very often, we hide our “yes” in cloudy expressions like maybe, will try, or simply not say it all. Especially with God.

How funny that every vocation story of any priest and religious started with that simple “yes” – a “yes, Lord”! Or, “opo, Panginoon, susunod ako”!

Mary said, “Behold, I am the handmaid of the Lord. May it be done to me according to your word.” Then the angel departed from her.
Luke 1:38

How amazing that such a very simple word of three letters – yes – could be so powerful enough to change one’s life. Even history. And how could such a very short word with just one syllable be so difficult to say!

With every yes in life we hear, it becomes so sweet because we are affirmed. We feel valuable and precious when people say “yes” to us. However, we are very cautious in saying “yes” to others, especially to God and in the name or presence of God because when we say that “yes”, it becomes our very life.

Every “yes” becomes a commitment, a vow, a promise to keep. Not only for us priests and religious but everybody, especially husband and wife saying yes on their wedding day; doctors, lawyers and other professionals saying yes to uphold life, justice and freedom; children saying yes to obey their parents and teachers; everybody has to say a yes in different ways every day everywhere in many occasions and situations. Many times it looks so simple, sometimes it could mean life and death.

Every yes is precious and sweet because it is the beginning of love. That is why we need to affirm and stand with that yes day in, day out in our lives.

Like Mary, her “yes” to God did not happen just once but everyday in her life, reaching its highest point at the Cross when her Son Jesus Christ died. She must have had the most painful yet bittersweet yes too when she held Christ’s lifeless Body immortalized in Michaelangelo’s La Pieta.

But it was Mary’s yes that brought us Christmas and Easter, leading to Pentecost in the birth of our Church, and led her to heaven. That is why, we celebrate her Queenship today, a week after her Assumption.

O most Blessed Virgin Mary,
our Mother and Queen,
help us to say yes like you to God,
not once but every day in our lives;
pray for us to remain faithful in our yes
to him through our loved ones,
through his people and flock;
pray for us to keep our yes to God
simple like yours, trusting him always
even if our yes would lead us to the Cross
so that our yes would bring us also
to his presence in heaven.
Amen.

Masama magreklamo, pananalangin ang dumaing

Lawiswis Ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-7 ng Agosto 2023

*Larawan kuha ng may-akda, takipsilim sa Tagaytay, ika-8 ng Pebrero 2023.*

Madalas maitanong sa akin ng mga tao kung kasalanan daw ba, o masama, ang magreklamo sa Diyos? Bago sila sagutin, lagi kong hiling na liwanagin muna kung sila ba ay nagrereklamo o dumaraing sa Diyos?

Malaki pagkakaiba ng dalawang salitang ito na tila magkapareho lalo na kung ating uugatin ang kanilang pinagmulang wika na Latin, Pranses, Kastila at Inggles. Marahil dahil sa pagsasalin-salin ng mga salitang reklamo at daing, naiba kanilang kahulugan kaya mahalaga nating maunawaan upang makatulong sa ating wastong pakikipag-ugnayan sa isa’t-isa at sa Panginoong Diyos.

Hindi po ako dalubhasa sa linguistika o pag-aaral ng mga wika ngunit ibig ko na pagnilayan ang pagkakaiba ng reklamo at daing mula sa kanilang pinagmumulan o pinagbubuhatan. Ang reklamo ay mula sa isipan habang ang daing ay buhat sa puso at kaibuturan ng kalooban. Sa pagkakaibang ito ng kanilang pinagmumulan natin makikita kanilang kasamaan at kabutihan.

*Larawan kuha ng may-akda mula sa Jordan tanawin ang ilang ng Israel noong Mayo 2019.*

Masama ang pagrereklamo dahil ito ay sinasadya o wilfull sa Inggles. Mayroong malisya at masamang paglalayon bunsod ng maling pag-gamit ng kaisipan o intellect na kung saan pinangingibabawan ito ng kasamaan.

Sa pagrereklamo, mayroong pagpaplano at pag-aaral sa paglalahad ng hangad na hindi lamang maaksiyunan at solusyunan ang hinaharap na suliranin o katayuan kungdi maungkat pa ang ibang mga isyu ng nagrereklamo. Katulad lamang ito noong tayo ay mga bata pa na bubulung- bulong kapag masama ang loob kung nauutusan.

Sa pagrereklamo, naroon ang isang proseso ng kaisipan at hindi lamang bunga ng emosyon o damdamin na kapag naibulalas na ay tapos na. Naroon palagi ang paghahanap ng butas at kung anu-ano pang mga bagay na maaring isisi at ipula saan man at kanino man.

Kitang-kita ito sa karanasan ng mga Israelita doon sa ilang matapos sila ay hanguin ng Diyos sa pamumuno ni Moises mula sa pagkaalipin sa Egipto. Tingnan at suriin paanong nagreklamo mga Israelita noon kay Moises nang sila ay magutom at mahirapan sa paglalakbay.

Kaya, nagreklamo na naman sila. Ang sabi nila, “Kailan pa ba tayo makatitikim ng masarap na pagkain? Mabuti pa sa Egipto! Doon, isang hingi lamang namin ay mayroon na agad isda, pipino, pakwan, sibuyas, at bawang. Dito walang makain kundi manna.
Bilang 11:4-6

*Ang eskultura ng ginawang ahas na tanso ni Moises sa tikin sa lugar kung saan mismo nangyari na ngayon nasa pangangalaga ng mga Paring Franciscano sa Jordan. Larawan kuha ng may-akda, Mayo 2019.*

Pagmasdan ang masakit na bahagi ng bawat reklamo, masdan paanong magsalita mga reklamador na tila wala kang nagawang mabuti para sa kanila.

Kadalasan ang problema ng mga reklamador ay hindi lamang sa ayaw na ayaw nila ng hirap at tiisin sa buhay kungdi wala din silang tiwala sa kapwa kaya naman puno sila ng pangungutya at paghahamon. Dito natin mababakas ang malalim na kasamaan ng reklamo na isang uri ng manipulasyon at pambabraso upang maimaniobra at maipilit ang sariling kagustuhan na tanda ng kawalan ng pasensiya sa buhay at ng pagtitiwala sa iba lalo na sa Diyos.

Maraming pagkakataon ang pagrereklamo ay nagiging isang panunumbat, panunukat, at paghahamon maging sa Diyos na maaring ikabunga ng hindi maganda.

Mula sa Bundok ng Hor, nagpatuloy ang mga israelita patungong Dagat ng mga Tambo upang lihisan ang Edom. Dahil dito, nainip sila sa pasikut-sikot na paglalakbay na yaon. Nagreklamo sila kay Moises, “Inialis mo ba kami sa Egipto para patayin sa ilang na ito? Walang kaming makain ni mainom! Sawa na kami sa walang kwentang pagkaing ito.” Dahil dito, sila’y pinadalhan ni Yahweh ng makamandag na ahas at sinumang matuka nito ay nmamatay.
Bilang 21:4-6

*Larawan kuha ng may-akda sa Mt. St. Paul, La Trinidad, Benguet noong 2017.*

Sa kabilang dako naman, hindi masama, lalong hindi rin kasalanan ang dumaing sa Diyos. Kung tutuusin ay maituturing na isang pananalangin ang ating pagdaing sa Diyos!

Bakit?

Muli, makikita natin ang pinagmumulan ng ating pagdaing na walang iba kungdi puso natin.

Maraming pagkakataon, ang ating pagdaing ay bumubukal mula sa kaibuturan ng ating sarili dahil sa matinding hirap at pagtitiis. Wala kang mapagsabihan dahil labis na ang kawalan ng pagpapahalaga sa iyo ng ilang tao na dapat sana’y kumilala sa iyong mga pagpapagal at, hindi sa anu pa mang dahilan, ay tumanaw ng utang na loob man lamang sa iyong kagandahang-loob.

Kaya naman natural at hindi mo na rin mapigilan pag-uwal mula sa puso at kalooban mga nararamdaman lalo na sama ng loob maging pagtatampo sa ilang tao. At maski sa Diyos na tila baga walang pakialam sa iyo. Pero ganoon nga ba? Hindi!

Dumaraing tayo sa Diyos kahit tila pakiwari natin malayo siya o walang pakialam dahil wala na tayong ibang matakbuhan kungdi siya na lamang. Hindi masama na tayo ay dumaing sa Diyos at ihayag pagtatampo sa kanya dahil pagiging totoo ito sa sariling nararamdaman.

Dito sa nararamdamang ito rin nakatago ang kagandahan nitong pagdaing na isang panalangin din sapagkat sa bawat hinaing, naroon ang pagsusumamo sa Poong Maykapal na siya lamang ang mayroong magagawa sa atin. Hindi magagalit ang Diyos sa atin dahil batid niya kung baga tayo ay “naglalambing” sa kanya katulad ni Moises sa ilang pagkakataon.

Hindi kaila kay Moises ang iyakan ng lahat ng sambahayan na nakatayo sa pintuan ng kani-kanilang tolda. Nagalit nang labis ang Diyos, kaya nabalisa si Moises. Itinanong ni Moises kay Yahweh, “Bakit ninyo ako isunuong sa ganitong kalaking pasanin? Bakit ninyo ako ginaganito? May nagawa ba akong laban sa inyo? Ako ba ang nagsilang sa kanila? Hindi ko sila kayang alagaang mag-isa. Napakalaki ng gawaing ito para sa akin! Kung ganito rin lamang ang gagawin ninyo sa akin, mabuti pa’y mamatay na ako ngayon din kaysa maghirap nang matagal.”
Bilang 11:10-12, 14-15

*Larawan kuha ng may-akda sa may St. Catherine Monastery, Mt. Sinai, Egypt, Mayo 2019.*

Tayo ma’y nakapagdrama na rin siguro ng kung ilang ulit tulad ni Moises sa Diyos ng ganito. E, pinansin ba tayo ng Diyos? Siyempre hindi! Bagamat hirap na hirap tayo ngunit, heto pa rin tayo, buhay na buhay!

Ganoon kaganda ang pagdaing – maihinga lang ay naaayos na ang lahat sa atin, gumagaan ating pasanin dahil ang totoo dama natin ang Diyos sa piling natin.

Kapag tayo dumaraing sa Diyos, doon niya tayo tiyak dinirinig dahil doon tayo pinakamalapit sa kanya kay Kristo Jesus doon sa Krus. Tuwing tayo ay batbat ng hirap at sakit lalo na sa mga pula at reklamo ng mga taong tinutulungan at kinakalinga natin, doon tayo nakabayubay sa krus kasama si Jesus at katulad ni Jesus.

Kapag wala tayong narinig kungdi reklamo ng maraming tao sa kabila ng ating pagsisikap para sa kanila, doon tayo nagmamahal na tunay gaya ni Jesus.

Hindi tayo makareklamo kanino man maliban sa Diyos dahil sa ating kaibuturan, batid natin siya lang ating maaasahan. Hindi labi ang nangungusap sa atin kungdi puso at kalooban sa kapangyarihan ng Espiritung Banal gaya ng sinasaad ni San Pablo (Rom. 8:26-27).

Kayo kung ikaw ay pagod na sa bigat ng mga pasanin sa buhay, nabibingi na sa mga reklamo at patutsada ng mga “magagaling” na tao sa paligid mo, chill lang. Okey lang magbuntung-hininga tulad ni Jesus (tingnan Marcos 8:11-13) nang mapuno sa kakulitan ng mga kalaban.

Ibuhos iyong daing, pati luha, sa Diyos na tanging sa ating nakauunawa. Higit sa lahat, nagmamahal at natutuwa dahil sa kabila ng maraming reklamo ng iba, gumaganap tayo sa kanyang misyon at ipinagagawa. Amen.

*Larawan kuha ng may-akda sa San Juan, La Union, ika-24 ng Hulyo 2023.*

May birthday pa ba sa langit?

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-26 ng Hulyo 2023

*Larawan kuha ng may-akda, takip-silim sa may Silang, Cavite noong Agosto 2020.*

Sa araw na ito, ika-26 ng Hulyo ay ating pinararangalan ang mga nakatatanda sa atin bilang paggunita kina San Joaquin at Sta. Ana, mga magulang ng Mahal na Birheng Maria, Lolo at Lola ng Panginoong Jesus.

Sa aming pamilya, espesyal ito noon pa man dahil kaarawan ng aking yumaong ama na si Wilfredo na isinilang noong Hulyo 26, 1932. Pumanaw siya noong ika-17 ng Hunyo 2000, kaarawan ng aming Ina. Kaya mula noon hanggang ngayon ay parang drama ang aming buhay na magkakapatid tuwing sasapit ang mga buwan ng Hunyo at Hulyo dahil naroon ang magkahalong tuwa at lungkot sa birthday ng aming mga magulang gayon din ang pagpapanaw ni Daddy.

Dahil dalawang taon pa lamang ako na pari nang pumanaw aking ama, hindi pa ako nakapagmisa patungkol sa kanyang kaarawan tuwing ika-26 ng Hulyo. Gayun din sa aking ina. Dahil sa napakasakit niyang karanasan, hindi ko pa rin siya naipagmimisa nang patungkol sa kanyang birthday na death anniversary nga ng kanyang kabiyak ng puso at aming ama. Dangan din kasi ay mahigpit ang bilin ni Mommy nang mamatay si Daddy, hindi na siya magbe-birthday celebration.

*Ang aking yumaong ama sa kanyang opisina, Bureau of Forestry, 1972.*

Nakakatawang isipin, puwede nga bang hindi magbirthday dito sa lupang ibabaw? Bagaman palaging death anniversary ni Daddy ang aming pagdiriwang tuwing June 17 na birthday ni Mommy, mayroon pa rin kaming pansit o spaghetti, cake at ice cream para sa kanya!

Darating at darating ating birthday na parang kuliling ng tindero ng ice cream ngunit kapag tayo ay namatay, wala na tayong birthday celebration. Ang kamatayan natin sa lupa ang birthday natin sa langit kaya iyon ang higit nating dapat alalahanin!

Kaya sana po ay huwag ninyo masamain itong aking sasabihin: tigilan na po natin itong kalokohan at kahibangan ng pagbati ng “Happy Birthday in Heaven” sa mga yumao nating mahal na buhay.

Inaamin ko na ako man ay ilang ulit napatangay sa kamaliang ito ng pagbati ng happy birthday in heaven sa Facebook. Nguni’t simula ngayon na sana ay ika-91 kaarawang ng aking ama kung nabubuhay pa siya, hinding hindi na ako babati kanino man ng happy birthday in heaven.

Wala na pong birthday sa langit o kabilang-buhay dahil iyon ay kawalang hanggan na po.

*Larawan kuha ng may-akda, Mt. St. Paul, La Trinidad, Benguet, Mayo 2017.*

Noong mamatay ang aking ama sa kaarawan ng aking ina, iyon ang paliwanag ko sa kanya: ganyan po kayo kamahal ng Daddy; birthday niya sa langit, birthday po ninyo dito sa lupa.

Kaya nga ang kapistahan palagi ng mga banal ay ang petsa ng kanilang kamatayan o nang paglilipat ng kanilang labi. Bukod tangi lamang sina Jesus, Birheng Maria at San Juan Bautista ang ipinagdiriwang natin ang mga kaarawan ng pagsilang sa lupang ibabaw.

Ang kamatayan natin ang ating petsa ng pagsilang sa buhay na walang hanggan. Move on na tayo…

Sa dalawamput-limang taon ko sa pagkapari, isang bagay napansin ko na madalas ang mga petsa ng kamatayan ay sadyang makahulugan kesa petsa ng kapanganakan. Palagi mga petsa ng kamatayan ng mga mahal natin sa buhay malapit o may kinalaman sa mahalalagang petsa sa buhay natin. Sabi nga ng iba, madalas namamatay ang tao malapit sa petsa ng birthday nila.

*Larawan kuha ng may-akda, Anvaya Cove sa Bataan, Mayo 2023.*

Sa dati kong parokya, nagrereunion ang isang angkan tuwing araw ng Pasko, Disyembre 25 dahil iyon ang kamatayan ng kanilang Lola. Nang suriin ko, ipinanganak ang Lola nila ika-24 ng Marso! Sabi ko sa kanilang angkan ay napakaganda ng petsa ng kamatayan ng Lola nila bagamat masakit kung iisipin dahil araw iyon ng kasiyahan dapat. Nguni’t wika ko sa kanila, isinilang sa lupa inyong Lola sa bisperas ng petsa ng pagkakatawang-tao ni Jesus o Annunciation (Marso 25) habang isinilang naman Lola nila sa langit nang pumanaw siya ng ika-25 ng Disyembre. Tuwang-tuwa sila sa paliwanag ko kaya tuwing Pasko, ako ay pinamamaskuhan ng magkakamag-anak!

Pagmasdan ninyo mga lapida sa sementeryo: palagi naroon ang petsa ng kapanganakan at kamatayan. At pagkatapos ay wala nang kasunod kasi nga wala nang hanggan!

Noong wala pang social media lalo na iyang Facebook na dahilan ng pagkabobo nating mga tao dahil nga puro tayo palabas, kapag dumarating petsa ng pagsilang ng yumao nating mahal sa buhay, ang palaging sinasabi ay “nobenta’y uno na sana siya kung buhay pa ngayon” (he would have been 91 years old today had he not died).

Tingnang ninyo. Mas tumpak ang kaisipan at pananalita ng matatanda kesa sa atin ngayon. Kung araw ng kapanganakan ng yumaong mahal sa buhay, magpost na lang ng simpleng “naaalala ka pa rin namin” o “buhay kang palagi sa aking alaala” o “ikaw pa rin ang aking tanging mahal” na siyang tunay at totoo kesa “happy birthday sa langit” na isang kasinungalingan.

Inuulit ko, wala na pong birthday sa langit.

Huwag na kayong babati ng happy birthday in heaven. Ang birthday ay sa lupa lamang. Mag-level up na tayo ng pananaw, kaisipan at kamalayan katulad ng mga pumanaw na nasa kabilang buhay na. “Ang mga bagay na panlangit ang isaisip ninyo, hindi ang mga bagay na panglupa sapagkat namatay na kayo at ang inyong tunay na buhay ay natatago sa Diyos, kasama ni Kristo” (Col. 3:1-2).

Maraming salamat po at maligayang kapistahan sa mga Lolo at Lola muli!

*Larawan kuha ng may-akda, takip-silim sa Bagbaguin, Sta. Maria, Bulacan, Hunyo 2020.*

Ang “Ama Namin” at ang mga Ama natin

Lawiswis ng Salita ni P. Nicanor F. Lalog II, Ika-20 ng Hulyo, 2023

*Larawan kuha ng may-akda, Pater Noster Church sa Jerusalem, Israel, Mayo 2019.*

Noong batang pari pa ako sa isang parokya sa Malolos, tinanong ko mga matatanda na nagrorosaryo araw-araw, “Bakit po kayo nagmamadali sa pagdarasal at kaagad-agad kayong sumasagot hindi pa tapos unang bahagi ng Ama Namin at Aba Ginoong Maria?”

Sa mga lumaki sa probinsiya na tulad ko, alam ninyo aking tinutukoy. Iyon bang papatapos pa lamang mga salitang “sunding ang loob mo dito sa lupa para nang…” biglang sasagot yung kabilang grupo ng matatanda ng “bigyan mo kami ng kakanin sa araw-araw”.

Nagsasalakupan (merge) ang wakas at simula ng dalawang bahagi ng Ama Namin at Aba Ginoong Maria kaya madalas ay nakatatawa o nakaaaliw pakinggan. Lalo naman ang kanilang dahilan – anila, iyon daw ay upang hindi makasingit ang demonyo sa kanilang pagdarasal!

Naalala ko ang kuwentong ito nang mangyari ang paglapastangan noong isang linggo sa ating panalanging Ama Namin sa isang drag concert ng mga LGBTQ+. Sa aking pakiwari ay iyon nga ang nangyari – nasingitan tayo ng demonyo sa pamamagitan ng tanging panalanging itinuro mismo ng Panginoong Jesus sa atin na kung tawagin ay “the Lord’s Prayer.”

At huwag nating hanapin ang demonyo o kasamaan doon sa iba kungdi mismo sa ating mga sarili lalo na kaming mga pari at obispo ng Simbahan, ang tinaguriang mga ama natin. Malaki ang aming pagkukulang bilang mga pari at obispo sa nangyaring paglapastangang ito sa Ama Namin.

Pagmasdan mga pangyayari na matalinghaga rin.

Unang-unang ang nakapagtataka na gawing malaking isyu naming mga pari at ng ilang Obispo kung ano dapat ang posisyon ng mga kamay ng mga mananampalataya o layko sa pagdarasal at pag-awit ng Ama Namin sa loob ng Banal na Misa.

Bakit ito naging usapin gayong mayroon namang nakasaad sa aklat ng pagmimisa na “Ilalahad ng pari ang kanyang mga kamay at ipahahayag niya kaisa ng lahat” ang Ama Namin?

Hindi ba sapat ang nakatakda sa liturhiya at mga aklat? Kaya hindi maiwasan puna ng maraming tao sa aming mga pari na para daw wala kaming natutunan ni alam sa kabila ng maraming taon sa seminaryo. Juicecolored. Sabi nga ni Shakespeare, “much ado about nothing.”

Ikalawa ay ang nakalulungkot na naging tugon ng mga Obispo natin: sa halip na panghawakan at panindigan ang sinasaad ng alituntunin, mas pinili nilang magkaroon ng interpretasyon ng batas. Naliwanagan ba mga tao? Sa palagay ko po ay hindi. Lalo silang naguluhan dahil hanggang ngayon mayroon pa ring nagtatanong.

Hindi ko kinakalaban kapasyahan ng mga Obispo natin. Sila ang mga ama natin sa Simbahan ngunit ibig kong ihayag ang aking kabiguan na hindi nila pinanindigan ang sinasaad ng batas na pari lamang ang maglalahad ng kanyang mga kamay sa Ama Namin. Walang kulang sa batas at sakto lang. Sa ginawa ng CBCP, nadagdagan ang batas ng kanilang sariling interpretasyon na kung tutuusin din naman ay malagihay. Nagtatanong ang mga tao kung ano ang dapat, sa kanilang pahayag ay para nang sinabi nilang “bahala kayo kung ano gusto ninyo kasi wala namang sinasabi ang batas na masama ang ilahad ang mga kamay.”

Diyan ako hindi mapalagay dahil ano ang susunod na isyu? Pagpalakpak na talamak na rin sa mga pagdiriwang ng Misa na nawala na ang kasagraduhan. Para nang concert, showbiz parang That’s Entertainment! Pansinin maraming pari pati na mga choir, sakristan, lektor at eucharistic lay minister na puro pasikat ginagawa sa Misa. Natabunan at nawala na si Kristo!

Totoong walang sinasabi saan man sa mga aklat, sa mga turo at tradisyon ng Simbahan na ipinagbabawal ang paglalahad ng mga kamay ng mga layko sa pagdarasal ng Ama Namin.

Ngunit hindi rin naman nangangahulugang maari o puwede at tama na rin iyong gawin dahil simple lang sinasabi ng aklat, pari ang nakalahad ang mga kamay. Tapos.

Magtiwala tayo sa salita, sa alituntunin ng liturhiya tulad ng sinasaad sa ebanghelyo noong Linggo nang ilabas ng CBCP ang paliwanag sa naturang usapin. Kay gandang balikan ang talinghaga ng maghahasik na ukol sa kapangyarihan ng salita ng Diyos at kahalagahan ng pakikinig at pagsunod dito na nangangailangan ng pagtitiwala at kababaang-loob natin natin. Lalo namin!

Sa ganang akin, pinanghawakan at pinanindigan sana ng mga Obispo ang sinasaad sa aklat upang lalo itong mag-ugat at lumago.

*Larawan kuha ni Emre Kuzu sa Pexels.com*

Ikatlo, ang talinghaga at laro ng tadhana. Tingnan habang abala – at aligaga ilang mga pari at obispo na pangunahan pati paglathala na nakatakda pa sa ika-16 ng Hulyo 2023 ng kalatas sa simpleng bagay ng posisyon ng kamay ng mga tao sa pagdarasal ng Ama Namin ay saka nangyari ang drag concert.

Ang masakit sa lahat, walang diyosesis at obispo kaagad naglabas ng opisyal na pahayag sa nangyaring paglapastangan sa Ama Namin maliban makaraan ang ilang araw na lamang na pawang mga bantilawan din, kasi nga, mas pinahalagahan nila kanilang paliwanag sa posisyon ng kamay ng mga tao sa pagdarasal nito.

Pagmasdan na tayo sa simbahan ay naroon pa rin sa posisyon ng kamay ang usapin habang yaong mga lumapastangan sa Ama Namin ay nasa kanta at sayaw na? Paurong ang asenso, eka nga. Hindi nila binago ang titik pero kanilang pamamaraan ng pagdarasal ay sadyang mali at hindi tama ngunit, gahibla na lamang ng buhok ang pagkakaiba ng drag qeen na si Pura at ng mga tao na ibig ilahad ang kamay sa pagdarasal ng Ama Namin – parehong nasa larangan ng interpretasyon! Sasabihin ng iba na malayong-malayo iyon pero, paka-ingat tayo dahil baka doon mapadpad ang pagbibigay-laya sa mga tao na ilahad mga kamay sa Ama Namin. Hindi ba ito rin ay binhi na maaring lumago sa higit na malaking pagkakaligaw at pagkakamali balang araw? Gaya ng nasabi ko na, hindi magtatagal isasabatas na rin pagpalakpak sa loob ng Misa na talamak na ngang nangyayari.

Totoo na mayroong higit na mahalagang mga bagay dapat talakayin at pagnilayan kesa sa ginawang drag performance ng Ama Namin tulad ng mga palalang sitwasyon ng kawalan natin ng moralidad sa bansa tulad ng pikit-mata nating paghaya sa EJK noon, ang patuloy na paghahalal sa mga bugok at bulok na pulitiko at marami pang iba.

Subalit, gayon din sana naging pamantayan ng CBCP sa pagtalakay ng posisyon ng kamay sa pagdarasal ng Ama Namin. Ito ang mabigat sa mga lumabas na paliwanag at pagninilay na sadyang tama at magaganda: isang bahagi lang ng kuwento ating sinaysay.

Aminin natin malaking pagkukulang nating mga pari at obispo ng Simbahan bilang mga ama ng sambayanan.

Aminin natin sadyang nagkulang tayo sa ating mga tungkulin at naging abala sa maraming bagay at nakalimutan pinakamahalaga, ang Diyos mismo na hanggang ngayon siyang hangad ng lahat. Hindi pa ba tumitimo sa atin ang bigat ng tunay na isyu, ang panalanging Ama Namin na saklaw at tungkulin nating mga pari at Obispo? Malayo na nga siguro tayo sa paghahayag, pagtuturo at pagsasabuhay ng salita ng Diyos.

Bukod sa mga oras na ginugugol sa mga maliliit na bagay gaya ng posisyon ng kamay sa Ama Namin, matagal nang maraming interpretasyon mga ama natin sa Simbahan sa mga nangyayari sa ating kapaligiran. Ang mga tahasang pamumulitika sa mga nagdaang halalan na kahit mga kandidatong umaayon sa diborsiyo, abortion at contraceptives, at same sex union ay inendorso. Higit sa lahat, ang pagbubulag-bulagan ng maraming obispo at pari sa kalabisan ng ilang sa amin na namumuhay taliwas sa halimbawa ni Kristo. Marami sa aming mga pari at obispo ang hindi kapulutan ng halimbawa ng karukhaan at kababaang-loob, langong-lango sa kapangyarihan at katanyagan, malayong-malayo sa mga tao maliban sa mga makapangyarihan, mayayaman, at mababango. Wala na kaming pinag-usapan maski sa loob ng Misa kungdi kolekta, pinagandang pangalan ng pera, kwarta at salapi!

Masakit po sabihin na kung ang isang pangungusap sa Aklat ng Pagmimisa na “Ilalahad ng pari ang kanyang mga kamay at ipahahayag niya kaisa ng lahat” ang Ama Namin ay hindi natin napanghawakan at napanindigan, paano pa yaong mga salita sa Banal na Kasulatan? Sa mga bulto-bultong dokumento nagsasabing tayo ay Simbahan ng mga aba at maralita?

Suriin po natin ang lahat ng panig. Lalo na ating mga sarili ng buong kababaang-loob sa liwanag ni Kristo na ating Panginoon na siyang “daan at katotohanan at buhay”. Una siyang natatagpuan sa kanyang mga salita dahil siya nga ang Salita na naging tao na naroon palagi sa Santisimo Sakramento ng simbahan. Ito sana ang aming tingnan at pagnilayan bilang mga pari at obispo sa gitna ng mga pangyayaring paglapastangan sa Ama Namin ng isang drag concert at ang usapin ng paano dasalin panalanging itinuro ng Panginoon natin. Nasaan na nga ba si Kristo sa aming mga pari at obispo? Nagdarasal pa rin ba tayo na mga pari at obispo?

Salamat po sa pagbabasa. Kung sakaling nakatulong, pagyamanin; kung hindi naman, kalimutan at huwag na ninyong pansinin.

Graduation lessons from St. Thomas the Apostle

Quiet Storm by Fr. Nicanor F. Lalog II, 03 July 2023

*Photo by olia danilevich on Pexels.com*

In this season of graduations when we also celebrate today the feast of St. Thomas the Apostle, we are reminded that growth and maturity in Christian faith goes through a process too of “graduation”.

St. Thomas went through different stages in life as a disciple of Christ before finally graduating with honors as a martyr. Most of all, he is a good model for every graduating student to emulate because he is the one so famous for having “doubts” and being known as the “doubting Thomas”.

To doubt is not necessarily bad. In fact, it is a grace from God because every doubt is a step closer to wisdom and knowledge. Without doubts, we can never learn because we will never be able to verify and validate what we know if we do not doubt at all. We shall discuss this further as we reflect on the three graduation events in the life of St. Thomas the Apostle.

His first graduation happened when the Lord’s best friend, Lazarus, died.

*“The Raising of Lazarus”, 1311 painting by Duccio de Buoninsegna. Photo by commons.wikimedia.org*

Recall how Jesus and his Apostles were prevented from visiting Lazarus when he was seriously ill because he lived with his sisters Marth and Mary in the town of Bethany that was near Jerusalem where the Lord’s enemies were plotting to arrest and put him to death. It was too risky for Jesus to go to Bethany but, because of his love for Lazarus and his sisters, Jesus decided to take the risk to visit him.

It was St. Thomas who rallied his fellow apostles to come with the Lord to share in his death.

So then Jesus said to them clearly, “Lazarus has died. And I am glad for you that I was not there, that you may believe. Let us go to him.” So Thomas, called Didymus, said to his fellow disciples, “Let us also go to die with him.”
John 11:14-16

A good student is always a risk-taker. All graduating students since 2021 to present deserve a great commendation, a great congratulations for taking all the risks and difficulties in pursuing your studies in these four years of the pandemic. Despite the poor internet connections, the threats of viral infections and many other risks, you forged on and now you are a step closer in fulfilling your dreams.

The key here is to never be away from Jesus like St. Thomas who at that early stage had identified himself with the destiny of Christ in offering himself on the Cross. St. Thomas knew it then that nothing is easy in this life but if we are with the Lord, there is nothing we cannot overcome.

Graduation as a process or a passing through stages is also a passover, a pasch like the Passion, Death, and Resurrection of Jesus Christ. Recall the gospel the other Sunday when Jesus told his Apostles to fear no one, to be not afraid. The same thing is what St. Thomas is reminding us today: do not be afraid to learn, to commit mistakes, to doubt, to fail, to get hurt. These little deaths are all part of our process of growing and maturing, of getting better, of being achievers.

The second graduation moment of St. Thomas happened during their Last Supper when the Lord was telling them of his coming death that would lead to his Resurrection and return to the Father’s house where he would prepare a room for them.

“Where I am going you know the way.” Thomas said to him, “Master, we do not know where you are going; how can we know the way?” Jesus said to him, “I am the way and the truth and the life. No one comes to the Father except through me.”
John 14:4-6

Imagine the somber and serious mood of the Last Supper, of Jesus telling everyone of his coming pasch. Then suddenly, there was St. Thomas interjecting with a statement “we do not know where you are going” with a question, “how can we know the way?”

Notice the comedy twist? Funny indeed and truly, we could see St. Thomas in a low level of understanding but if he never dared to ask that question, we would never have that most quotable quote of the Lord of him being “the way and the truth and the life.”

Here, St. Thomas is teaching us to always ask for explanations, even from the Lord himself! As RiteMed would say in its commercials, “Huwag mahihiyang magtanong”!

*Photo by Mr. Paulo Sillonar, 07 June 2023*.

In telling St. Thomas – and us – that Jesus is the way and the truth and the life, the Lord is reminding us how it is forever valid that true learning is gained from our dealing and relating with persons, with people, not with things like gadgets. Or even pet animals nor plants.

As you go on your school break after your graduation, spend more time with people, with your parents, with your brothers and sisters and cousins. Or playmates. Leave your gadgets and pets behind. Go out and play, bond with people. Get real and stop those virtual realities.

Very often, the teachers we truly love or like and appreciate impact are those who have gone out of their ways to reach out to us, to relate with us. They were the teachers really deserving to be called mentors who not only taught us with so many knowledge and information and techniques but most of all, the ones who have made us experience life, the ones who have opened our minds and hearts to realities of life, showing us the relationships between the classroom and actual life.

Jesus is more than a teaching or a doctrine or a lesson. Jesus is a person we relate with, we experience life with, we live with through people he sends us in the family and in the school. And we learn most in life with them.

Do not be afraid to approach and ask them for explanations, directions, and clarifications. Google nor ChatGPT can never teach you life. St. Thomas must have learned so much from that simple table incident in their Last Supper that even if at first he doubted Christ had risen, he eventually made the boldest expression of faith in Jesus when they finally met on the eighth day of Easter, his final graduation.

Then he said to Thomas, “Put your finger here and see my hands, and bring your hand and put it into my side, and do not be unbelieving, but believe.” Thomas answered and said to him, “My Lord and my God!” Jesus said to him, “Have you come to believe because you have seen me? Blessed are those who have not seen and have believed.”
John 20:27-29

*Caravaggio’s painting “The Incredulity of St. Thomas” (1602) from en.wikipedia.org.*

Many times, our doubts lead us to more brighter outcome than any uncertainty we may have before like St. Thomas. If St. Thomas did not believe at all that Jesus had risen, he would have not come to the Upper Room to be with the other Apostles to meet Jesus the following Sunday. He believed, though, there were some doubts that were natural. After all, the Resurrection of Jesus was beyond normal, beyond logic. It was truly astounding.

After a long series of stages, here we find St. Thomas making the boldest and strongest expression of faith ever which we silently pray every consecration period in the Mass, “my Lord and my God.”

Dear students, be a man of prayer, be a woman of prayer.

Persevere in deepening your faith despite the many difficulties and challenges being posed today by modern culture characterized by relativism and individualism, materialism and consumerism. St. Mother Teresa said it well, “We are called to be faithful, not successful”. The recent dark days of the pandemic have shown that science will never be enough in this world, in this life. There is God. And the good news is he is not that far from us. He is the one calling us to believe even if we have not seen him. If the world says to see is to believe, that if there are no pictures it did not happen at all, Jesus is telling us today in the experience of St. Thomas that when you believe, then you shall see!

Let us imitate St. Thomas, a student who studied hard, worked harder, and prayed hardest to Jesus who never abandoned him especially in his doubts and weaknesses. May the example of St. Thomas strengthen our faith in Jesus who is our Lord and God. Amen.